Thằng cháu đích tôn

Chương 3: Thằng cháu đích tôn

Nguyễn Đắc Vinh mười chín tuổi, sinh viên năm hai, về quê dự giỗ tổ sớm vì trường cho nghỉ. Chuyện ma ở nhà thờ họ nó nghe từ lúc vừa xuống xe khách ở ngã ba. Nó không sợ. Nó mang theo cái camera hành trình cũ của bố, gắn pin dự phòng, và một kế hoạch.

Đêm mười bốn, đêm trước giỗ tổ, nó trèo vào nhà thờ họ qua cửa mà nó thấy chị dâu đã cố ý không khoá. Nó gắn camera lên đầu một cái kiệu dưới gầm gác, chĩa lên cái thang tre. Rồi nó nằm dài trên sập gụ, đắp cái chăn mỏng, giả vờ ngủ.

Nó nằm đó gần hai tiếng, nghe mọi âm thanh của một ngôi nhà gỗ trăm tuổi về đêm. Xà nhà co lại vì lạnh kêu răng rắc. Ngói lách cách khi có gió. Chuột chạy trên trần. Một con cú kêu ở bụi tre cuối vườn, tiếng kêu như đứa trẻ khóc nghẹn. Vinh bắt đầu thấy mình không còn can đảm như lúc chiều.

Một giờ sáng, thang tre kẽo kẹt.

Vinh nằm im, hé mắt. Một bóng người đi xuống. Gầy, lom khom, mặc áo bông cũ, tay vịn chặt vào thang. Ánh đèn dầu thờ hắt lên một mái tóc bạc trắng, dài, búi lỏng sau gáy. Người đó đi tới ban thờ, lấy một nén nhang, châm vào ngọn đèn dầu, cắm lên bát hương. Rồi chắp tay, lẩm nhẩm. Giọng khàn, run run, nhưng Vinh nghe rõ từng chữ.

– Cháu là Hoè, đời thứ mười một, xin các cụ cho cháu ở nhờ thêm đêm nay.

Vinh ngồi bật dậy.

– Cụ Hoè?

Ông cụ giật mình, suýt ngã. Vinh lao tới đỡ. Cánh tay ông cụ trong tay nó nhẹ như một bó củi khô.

Cụ Nguyễn Đắc Hoè, tám mươi tám tuổi, người già nhất họ. Ba tháng trước, con trai cụ bán nhà ở làng, bảo đưa cụ lên Hà Nội ở với con. Cả làng tiễn cụ ra tận ngã ba. Nhưng ở Hà Nội, người con gửi cụ vào một nhà dưỡng lão ở ngoại thành. Cụ ở được hai tháng rưỡi. Rồi một buổi sáng, cụ tự đi bộ ra bến xe, bắt xe khách về quê, xuống ngã ba lúc trời tối mịt. Nhà cũ đã có người khác ở. Cụ không có chỗ nào để đi. Cụ nhớ ra mình biết chỗ người ta giấu chiếc chìa khoá dự phòng của nhà thờ họ: dưới viên gạch thứ ba bên trái bậc cửa, chỗ hồi trẻ chính cụ đã giấu nó, trước cả khi ông Thiềng làm trưởng họ.

Cụ trốn trên gác xép gần một tuần. Ban đêm xuống ăn chút xôi, uống chén rượu cho ấm, pha chén chè. Cụ không dám ăn nhiều, sợ các cụ trách. Thấy cuốn gia phả, cụ mở ra đọc lại trang lời dặn của cụ tổ đời thứ ba, vì cụ nghe lỏm được qua cửa sổ chuyện con cháu định bán vườn.

– Tao để nó mở ra đấy, – cụ Hoè nói, giọng khàn đặc, – cho thằng Thiềng nó đọc. Tao già rồi, tao nói thì chẳng ai nghe. Để các cụ nói.

Rằm tháng Ba năm đó, họ Nguyễn Đắc làm giỗ tổ đông đủ hơn mọi năm. Không ai đem chuyện bán vườn ra biểu quyết nữa. Ông Đắc Lâm, người hăng nhất, là người đầu tiên đứng lên đề nghị sửa gian bên nhà thờ thành một phòng nhỏ có giường, có cửa sổ, cho cụ Hoè ở, làm người trông nhà thờ. Cả họ góp tiền. Chị Hạnh nhận nấu cơm cho cụ.

Mọi chuyện có thể đã kết thúc ở đó, gọn gàng, đúng như một câu chuyện có lời giải.

Trừ một điều Vinh chỉ kể cho chị Hạnh, vì chị là người duy nhất không cười nó.

Đêm hôm ấy, lúc đỡ cụ Hoè ngồi xuống sập, nó hỏi cụ có phải đêm mười một cụ là người thắp nén nhang trên bát hương chính, cái nén mà sáng hôm sau ông Thiềng thấy vẫn còn cháy.

Cụ Hoè lắc đầu.

– Bát hương chính là bát hương thờ tổ, chỉ trưởng họ được thắp. Tao sống tám mươi tám năm, tao chưa bao giờ dám động vào. Nhang tao thắp là bát hương bên tả, bát thờ các cụ đời sau.

Vinh mở camera xem lại. Lúc một giờ sáng, cụ Hoè châm nhang và cắm vào bát hương bên tả. Đúng như cụ nói.

Nó tua lại đoạn trước đó. Mười hai giờ năm mươi, lúc nó còn nằm giả vờ ngủ trên sập, trước khi cụ Hoè xuống thang. Góc khung hình bắt được một phần ban thờ chính. Trên bát hương thờ tổ, một đốm đỏ nhỏ lặng lẽ sáng lên, như có ai vừa châm lửa. Không có bàn tay nào trong khung hình. Không có ai đứng đó. Chỉ có một sợi khói mảnh, bốc thẳng lên, tới tận bức đại tự.

Chị Hạnh xem xong đoạn đó, không nói gì. Chị lặng lẽ đi tới cái giá treo áo tế bên cạnh ban thờ, cái giá chị đã tự nhủ suốt đêm hôm ấy. Trên giá, chiếc áo the đen ngày giỗ vẫn treo ngay ngắn. Chị đưa tay chạm vào vạt áo.

Vạt áo ẩm sương, lạnh như vừa có người mặc nó đi ngoài sân về.

— Hết —