Câu đố thứ nhất, câu đố thứ hai

Chương 1: Câu đố thứ nhất, câu đố thứ hai

– Đố Vừng nhé. – Ông ngoại vừa đi vừa nói, cái cào ngao vác trên vai lắc lư. – Nước biển mặn hay nhạt?

– Mặn! Mặn chát. Hôm qua con tắm biển uống phải một ngụm, con nôn luôn.

– Thế mà cái cây kia, – ông hất hàm về phía trước, – cả đời nó đứng ngâm chân trong nước biển. Không ai tưới cho nó một giọt nước ngọt nào. Vậy nó uống nước gì mà sống?

Vừng nhìn theo hướng ông chỉ. Trước mặt là cả một khu rừng xanh rì mọc thẳng trên bùn. Cây không cao lắm, chỉ hơn đầu người lớn một chút, lá dày, xanh bóng, xám bạc ở mặt dưới. Lúc này nước đã ròng, bùn lộ ra một màu xám bóng như được bôi mỡ, lấp lánh dưới nắng sớm. Xa xa, mấy con cò trắng đứng một chân, im như tượng.

Đây là rừng ngập mặn ở cửa sông Hồng, gần nhà ông ngoại. Hôm qua Vừng mới theo mẹ từ Hà Nội về. Mẹ ở nhà nấu cơm, cho Vừng theo ông đi bãi.

– Con không biết. – Vừng thú nhận.

– Thế thì đi tìm. Ông cào ngao ở bãi ngoài kia, cách đây một đoạn. Vừng đi với thằng Cáy, chơi quanh mấy gốc mắm này thôi, đừng ra xa. Khi nào ông gọi thì về.

Thằng Cáy là cháu bà hàng xóm, chín tuổi, hơn Vừng một tuổi. Nó đen nhẻm, chân đất, quần đùi xắn tới bẹn, và nó đi trên bùn nhẹ như người ta đi trên sân gạch. Vừng thì đi ủng cao su, mỗi bước lún xuống, rút lên kêu "chụt" một tiếng.

– Vừng bước vào chỗ có rễ ấy. – Cáy bảo. – Chỗ nhiều rễ thì bùn chặt, không lún.

Rễ. Khắp mặt bùn quanh gốc cây mắm, mọc lên lởm chởm hàng trăm, hàng nghìn cái que nhỏ, nhọn đầu, cao chừng một gang tay, cắm thẳng đứng lên trời. Nhìn như có ai đó cắm ngược cả một hộp bút chì xuống bùn.

– Cái này là gì vậy Cáy?

– Rễ của cây mắm. Ông tao bảo là rễ thở.

– Rễ mà cũng thở á?

– Ừ. Bùn ở đây đặc lắm, lại ngập nước suốt, không có không khí. Rễ ở dưới bùn ngộp, nên nó phải mọc ra mấy cái ống này chồi lên trên, để hớp không khí lúc nước ròng. Giống cái ống thở của mấy ông lặn biển ấy.

Vừng ngồi xổm xuống, sờ một cái rễ thở. Nó cứng, nhám, mặt ngoài có những lỗ li ti như lỗ chân lông. Vừng nghĩ tới cái ống thở bằng nhựa mà bố mua cho Vừng đi bơi. Hàng nghìn cái ống thở, cả một khu rừng đang thở qua ống.

– Thế còn uống nước? – Vừng hỏi. – Ông tớ đố cây này uống nước gì?

Cáy gãi đầu. Rồi nó cười toe, kéo một cành mắm xuống thấp, bứt một cái lá đưa cho Vừng.

– Liếm thử đi.

– Liếm lá cây á? Bẩn!

– Liếm đi. Không chết đâu. Tao liếm suốt.

Vừng nhìn cái lá. Mặt trên lá xanh bóng, nhưng nhìn kỹ thì thấy lấm tấm những hạt gì trắng trắng, nhỏ như hạt cát, như ai rắc một nhúm đường. Vừng đưa lên miệng, liếm một cái thật nhanh.

– Mặn! – Vừng nhăn hết cả mặt. – Mặn y như muối!

– Đúng là muối đấy. – Cáy đắc thắng. – Ông tao bảo cây mắm uống nước biển vào, rồi nó lọc. Rễ của nó chặn bớt muối lại, không cho vào. Phần muối còn lọt vào được thì nó đẩy ra ngoài lá. Nắng lên, nước bay hơi, muối đọng lại thành hạt trắng trắng trên lá thế này. Gió thổi, mưa rơi là muối trôi đi.

Vừng nhìn cái lá trong tay, nhìn cả khu rừng xanh rì. Vậy là cây nào cũng đang lặng lẽ làm một việc: uống nước mặn vào, đẩy muối ra, giữ lại nước để sống. Cả nghìn cây, cả nghìn cái máy lọc nước nhỏ xíu.

– Thế là câu đố thứ nhất xong! – Vừng reo lên. – Tớ phải về kể với ông!

– Khoan đã. – Cáy kéo tay Vừng. – Còn cái này hay hơn. Ra đây.

Cáy dẫn Vừng đi sâu hơn vào rừng, tới chỗ có những cây khác, cây trang, lá tròn hơn, to hơn. Trên cành treo lủng lẳng những thứ trông như những chiếc bút chì màu xanh, dài hơn một gang tay, nhọn đầu dưới.

– Đây là con của cây trang. – Cáy nói. – Quả của nó nảy mầm ngay trên cây, mọc dài ra thế này. Rồi tới lúc chín, nó rơi xuống, cắm thẳng xuống bùn như cái lao. Cắm xong là mọc luôn thành cây con.

Đúng lúc ấy, một chiếc "bút chì" rời khỏi cành, rơi đánh "phập", cắm ngập đầu xuống bùn ngay trước mũi ủng của Vừng, đứng thẳng như ai cắm.

Vừng hét lên một tiếng, rồi cười như nắc nẻ.

Hai đứa cứ thế mải mê. Cáy chỉ cho Vừng con cáy đỏ giơ cái càng to như vẫy chào, chỉ cho con cá thòi lòi trợn mắt, nhảy tanh tách trên bùn như cá biết đi. Vừng đếm được mười bảy con cò trắng, ba con diệc xám. Hai đứa không để ý mặt trời đã lên cao. Không để ý tiếng gọi của ông đã mấy lần vọng vào từ bãi ngoài, nhỏ xíu, lẫn trong tiếng gió.

Tới lúc Vừng định quay lại, Vừng nhấc chân phải lên.

Chân không lên.

— Hết chương 1 —