Tấm ảnh chụp qua kính

Chương 1: Tấm ảnh chụp qua kính

Người đầu tiên biết đôi bình là đồ giả không phải chủ nhà, cũng không phải công an, mà là một ông già người Hà Nội đeo kính dày cộp, cúi sát vào tủ kính đến mức hơi thở làm mờ một khoảng nhỏ.

– Men này mới. – Ông Đàm Quang Vinh nói, giọng nhẹ như đang hỏi giá rau. – Màu lam quá tươi. Chân đế không có vết mòn. Bà Phụng ơi, đây không phải đôi bình tôi chụp ảnh năm hai nghìn mười.

Đó là buổi chiều thứ Tư. Tối thứ Năm, tôi đứng trong căn gác của tiệm thuốc bắc Lưu Ký trên đường Hải Thượng Lãn Ông, hít đầy phổi mùi cam thảo, quế chi với đương quy, và nghĩ rằng đời làm trinh sát của tôi chưa bao giờ có một hiện trường thơm như vậy.

Tôi là Quách Bảo Trâm, thượng úy, dân Chợ Lớn chính gốc. Nhà tôi cách tiệm này bốn con hẻm. Hồi nhỏ tôi bị má sai ra đây mua thuốc nấu nước mát mỗi lần nổi rôm. Vì vậy mà Công an Thành phố nhờ tổ công tác của tụi tôi phối hợp: người trong phường thì dễ nói chuyện với người trong phường.

Anh Thụ, Trung tá Nghiêm Đức Thụ, đứng sau lưng tôi, tay chắp sau đít, nhìn cái tủ kính như nhìn một con cá trong chậu.

Tủ kính kê sát vách, khung gỗ cẩm lai, cửa kính có khóa đồng. Bên trong là đôi bình gốm men lam, cao chừng bốn tấc, vẽ cảnh sơn thủy có thuyền và người câu cá. Đôi bình là của ông cố nhà họ Lưu mang từ Quảng Đông sang năm một chín ba mươi mấy. Bà Lưu Mỹ Phụng, bảy mươi sáu tuổi, con dâu trưởng, giữ chìa khóa tủ trên một sợi dây đỏ đeo ở cổ suốt bốn mươi năm, kể cả lúc tắm.

– Tui không có tháo ra bao giờ. – Bà nói bằng tiếng Việt lơ lớ, rồi chêm một câu tiếng Quảng mà tôi phải dịch cho anh Thụ. – Bà nói, lúc ngủ bà cũng nắm nó trong tay.

– Lần cuối bà mở tủ là khi nào? – Anh Thụ hỏi.

– Rằm tháng Giêng. Tui lau bình, thắp nhang ông bà. Năm nào cũng vậy.

– Lúc đó bình còn thật?

Bà Phụng ngập ngừng, nhìn sang tôi. Tôi hiểu cái ngập ngừng ấy. Bà lau đôi bình bốn mươi lần trong bốn mươi năm, nhưng bà không phải người sành đồ cổ. Bình nào lau cũng giống bình nào.

– Tui không biết. – Bà nói nhỏ.

Trong nhà có bốn người. Bà Phụng. Cháu nội của bà là Lưu Gia Kiệt, hai mươi hai tuổi, sinh viên năm cuối ngành công nghệ thông tin, ba má cậu ở bên Úc. Chị Sáu Lành, năm mươi tám tuổi, quê Bến Tre, làm giúp việc cho nhà này hai mươi năm. Và một người không ở trong nhà nhưng hay tới: Kha Vĩnh Thạch, bốn mươi lăm tuổi, cháu gọi bà Phụng bằng dì, mở một cửa hàng đồ cổ trên đường Lê Công Kiều.

Thạch tới ngay khi nghe tin, mặc áo thun polo, đeo đồng hồ dây da, nói nhanh và nhiều.

– Tháng Bảy vừa rồi tui có chụp hồ sơ đôi bình để gửi ban tổ chức triển lãm di sản người Hoa. Tui chụp kỹ lắm, đủ bốn mặt, có thước đo. Lúc đó tui khẳng định là bình thật. Tui làm nghề hai mươi năm, tui không nhìn lầm.

– Anh mở tủ để chụp?

– Dì Phụng mở. Tui đeo găng, đem bình ra bàn, đặt trên nền vải đen, chụp dưới đèn. Chụp xong để lại chỗ cũ. Dì đứng coi từ đầu tới cuối.

Bà Phụng gật đầu xác nhận.

Tôi nhìn Thạch, rồi nhìn anh Thụ. Anh không biểu lộ gì. Nhưng tôi biết cả hai chúng tôi đang nghĩ cùng một chuyện: người duy nhất từng đem đôi bình ra khỏi tủ trong năm nay, người hiểu đồ cổ, người có bạn bè làm gốm ở Bình Dương, người có thể nói với bà dì già "con đem bình ra chụp", là Kha Vĩnh Thạch.

Cậu Kiệt thì ngồi ở góc gác, ôm cái máy tính xách tay. Cậu gầy, đeo kính, tóc nhuộm hơi nâu. Lúc tôi hỏi cậu có biết gì về đôi bình không, cậu mở điện thoại ra cho tôi coi.

– Em chụp hồi Trung thu năm ngoái nè chị. Nội em ngồi đây, ăn bánh, em chụp chơi.

Ảnh chụp bằng điện thoại, ban đêm, đèn lồng đỏ treo trên trần. Bà Phụng ngồi ghế mây, cầm miếng bánh nướng. Phía sau lưng bà là tủ kính với đôi bình. Ánh đèn hắt lên mặt kính nên có một vệt sáng mảnh như sợi chỉ chạy chéo qua vai chiếc bình bên trái.

– Ủa, bình bị rạn hả? – Tôi chỉ.

Bà Phụng nheo mắt nhìn.

– Đâu có. Tại cái kính đó con. Đèn nó chiếu.

Tôi gật đầu, chuyển sang tấm ảnh khác.

Đêm đó, anh Thụ nhờ ông Vinh ở lại thêm một ngày. Ông Vinh là nhà nghiên cứu gốm sứ đã về hưu, năm hai nghìn mười từng vào Sài Gòn khảo sát đồ gốm trong các gia đình người Hoa, có chụp đôi bình này cho một cuốn sách. Ông mang theo cái máy tính cũ, trong đó còn đủ ảnh.

– Ông so giùm tôi ba bộ ảnh. – Anh Thụ nói. – Ảnh của ông năm hai nghìn mười. Ảnh của anh Thạch tháng Bảy. Và đôi bình đang nằm trong tủ.

Ông Vinh đeo thêm một cái kính lúp vào trán.

– Cho tôi một buổi sáng.

— Hết chương 1 —