Người ở lại

Chương 3: Người ở lại

Sáng hôm sau, ông đi lên xóm trên, tìm nhà Phạm Văn Lũy.

Ông Lũy mất đã lâu. Trong căn nhà tranh vách đất, chỉ còn bà Phạm Thị Nhiên, em gái út của Diệp, năm nay ngoài sáu mươi, lưng còng, đang ngồi lựa đậu xanh trên cái nia. Trên vách có một bàn thờ nhỏ, không có ảnh, chỉ có một bát nhang và cái bài vị viết chữ Nôm.

– Chị tui đó, – bà Nhiên nói, không cần ông hỏi. – Không có xác nên không có mả. Tui thờ tạm vậy.

Phan Khắc Nhẫn kể. Ông kể đêm rằm tháng Bảy ba mươi năm trước, kể bàn tay đẩy ông lên, kể sợi quai nón. Bà Nhiên nghe, tay vẫn lựa đậu, không nói gì. Tới khi ông mở hộp sơn mài ra, bà mới dừng tay.

Bà cầm sợi quai nón lên, áp vào má.

– Chị tui mua cái nón này ở chợ Củng Sơn, – bà nói. – Mua để đội đi đám hỏi. Chị tui hiền lắm. Hồi nhỏ tui té xuống mương, chị nhảy xuống ôm tui lên, chị không biết bơi. – Bà cười, cái cười móm mém. – Vậy mà bữa đò lật, không ai nhảy xuống ôm chị.

Bà trả sợi quai cho ông, rồi nhìn ông rất lâu.

– Thầy về đây trừ chị tui hả?

– Không, – ông nói. – Con về trả nợ.

Chiều hôm ấy, ở bãi bồi đầu bến, có tiếng trẻ con la hét.

Phan Khắc Nhẫn chạy ra thì thấy một thằng bé chừng tám tuổi đang chới với cách bờ chừng mười sải. Nó không bơi ra xa. Nó đứng ở chỗ nước ngang ngực thì bị cái gì kéo trượt ra chỗ sâu. Lũ bạn nó đứng trên bờ, khóc ré.

Ông không cởi áo. Ông lao xuống.

Nước sông Ba tháng Mười đục ngầu, chảy xiết hơn trên mặt. Ông lặn xuống, mở mắt trong nước đỏ, thấy thằng bé đang bị kéo xuống. Ở cổ chân nó là một bàn tay trắng bệch, những ngón tay loang lổ vệt đen.

Ông không gỡ bàn tay ấy. Ông vòng sợi quai nón tím, cái sợi ông quấn trên cổ tay từ lúc ở nhà bà Nhiên về, ngang qua mặt cái bóng dưới đáy nước.

Bàn tay khựng lại. Rồi buông ra.

Ông ôm thằng bé trồi lên, bơi vào bờ. Thằng bé ho ra cả bụm nước đỏ, khóc ầm lên, rồi chạy về nhà, không ngoái lại.

Phan Khắc Nhẫn ngồi trên bãi bồi, ướt sũng, thở dốc. Ông nhìn ra mặt sông. Cô đã buông. Lần này còn buông được. Lần sau, khi những vệt đen ăn hết khuôn mặt ấy, sẽ không còn ai nhận ra sợi quai nón nữa.

Sáng hôm sau, ông lên miếu Bà ở đầu bến.

Miếu Bà nhỏ, xây bằng đá ong, mái ngói cũ, thờ thần sông Ba mà người bến Cây Sanh gọi là Bà. Không ai biết mặt Bà. Người già nói Bà hiện lên trên mặt sông thành một bà già chèo chiếc xuồng không có mái chèo, xuồng trôi ngược dòng.

Phan Khắc Nhẫn thắp ba nén nhang, quỳ trước bàn thờ.

– Thưa Bà, – ông nói. – Con không xin Bà tha cho cô Diệp khỏi luật sông. Luật là luật. Con chỉ xin Bà cho con hỏi: người thế mạng có nhất thiết phải chết không?

Không có tiếng trả lời. Gió sông thổi vào miếu, làm ba nén nhang cháy lệch về một phía.

Ông ngồi đó cả buổi sáng. Tới trưa, thằng lái đò trẻ chạy lên miếu, mặt tái mét.

– Ông ơi! Ra bến coi! Có chiếc xuồng... chiếc xuồng không có mái chèo... nó trôi ngược!

Ra tới bến, Phan Khắc Nhẫn thấy chiếc xuồng ấy đậu sát bậc đá. Một bà già ngồi trong xuồng, tóc bạc trắng búi củ hành, áo bà ba màu nâu, chân trần. Bà nhìn ông bằng đôi mắt màu nước sông.

– Mày hỏi tao người thế mạng có phải chết không, – bà nói, giọng khàn đục mà rõ từng chữ. – Luật sông không ghi chữ chết. Luật sông ghi: "đổi một người cho sông". Người chết đuối thì sông giữ xác. Người sống thì sông giữ người.

– Giữ người là sao, thưa Bà?

– Là mày ở lại với sông. Trọn đời. Không được đi khỏi bến này một bước. Không được rời sông quá một ngày đường. Mày là người tu, mày biết người tu bị buộc một chỗ thì sao. Mày sẽ không bao giờ lên được cảnh giới cao hơn. Con đường tu của mày dừng ở đây. Mày sẽ già, sẽ chết như phàm nhân, bên bến sông này.

Phan Khắc Nhẫn đứng im. Thằng lái đò trẻ đứng sau ông, há hốc miệng.

– Còn cô Diệp?

– Có người thế cho sông, con nhỏ được đi.

Ông im lặng thêm một lúc. Rồi ông quay sang thằng lái đò trẻ.

– Cậu bán cho tôi chiếc đò này được không?

Thằng lái đò ngơ ngác.

– Ông... ông mua đò làm chi?

– Tôi chở khách sang sông, – Phan Khắc Nhẫn nói. – Ba tôi chở ba mươi năm. Tới lượt tôi.

Đêm rằm, Phan Khắc Nhẫn chèo chiếc đò ra giữa sông lần cuối cùng với tư cách một người đi trừ yêu. Bà già trên xuồng không mái chèo theo sau. Ông thả neo cạnh gốc cây chìm, rút từ trong tay nải ra cuốn kinh, cái chuông đồng, thanh kiếm gỗ, ba thứ đi cùng ông hai mươi năm, thả từng thứ xuống nước.

– Con xin ở lại với sông, – ông nói.

Mặt nước dưới chiếc đò sáng lên, như có trăng thứ hai ở đáy sông.

Từ chỗ sáng ấy, cô Diệp trồi lên. Không còn vệt đen nào trên mặt cô. Tóc cô không còn là rong. Khuôn mặt cô hồng hào, như người con gái mười bảy tuổi ngồi trên đò đi chợ Củng Sơn về, bốn mươi lăm năm trước, mới mua cái nón để đi lấy chồng. Cô đội cái nón ấy, nón mới tinh, và quai nón là sợi lụa tím, tím đậm như hoa sim, buộc dưới cằm.

Cô nhìn ông.

– Thằng nhỏ, – cô nói. Giọng cô bây giờ trong như tiếng chuông. – Ông già quá rồi.

– Dạ, – ông cười. – Cô thì không già chút nào.

Cô cũng cười. Rồi cô chìm xuống, chầm chậm, như người ta ngồi xuống sau một ngày dài. Ánh sáng dưới đáy sông tắt dần.

Khi mặt nước lặng hẳn, Phan Khắc Nhẫn thấy trên mạn đò có một sợi dây lụa. Sợi quai nón, không còn tím đậm như vừa nãy, mà tím nhạt như hoa bìm bìm, ướt sũng, quấn hai vòng quanh cái cọc buộc dây ở mũi đò.

Ông không gỡ nó ra.

Sáng hôm sau, khách đầu tiên của ông là bà Phạm Thị Nhiên. Bà xách một giỏ đậu xanh đi chợ Củng Sơn, trả ông hai đồng tiền đò, ngồi ở mũi, ngay cạnh cái cọc buộc dây. Suốt chuyến sang sông bà không nói gì. Chỉ có lúc đò qua chỗ gốc cây chìm, bà đưa tay sờ vào sợi lụa tím nhạt, rồi rụt tay về, lau mắt bằng vạt áo.

Lên bờ bên kia, bà quay lại.

– Chiều tui về, ông chờ tui nghen. Tui đi đò ông thôi.

Mười năm sau, người đi chợ Củng Sơn qua bến Cây Sanh vẫn thấy ông lái đò già tóc bạc ấy, chở khách từ sáng tới tối, không bao giờ chở sau giờ Dậu. Không ai biết ông từng là thầy trừ yêu. Bến Cây Sanh ba mươi năm không có ai chết đuối, rồi thêm mười năm nữa. Có đứa nhỏ nào trượt chân thì cũng lên được, như có ai nâng.

Mũi đò của ông có buộc một sợi dây lụa tím nhạt, bạc phếch vì nắng sông. Có lần khách hỏi dây gì, ông nói dây quai nón.

– Nón của ai vậy ông?

Ông nhìn ra giữa sông, chỗ gốc cây chìm giờ đã không còn xoáy nước.

– Của người cho tui đi đò, – ông nói.

— Hết —