Từ ngày thứ nhất đến ngày mười chín

Chương 1: Từ ngày thứ nhất đến ngày mười chín

Ngày thứ nhất, giờ Tuất.

Chủ tướng Phù công trúng tên ở cổng Bắc lúc mặt trời đứng bóng. Mũi tên vào dưới nách, chỗ giáp không che. Ông ngồi dựa tường thành, bảo ta lấy ấn trong túi da bên hông, nói một câu "giữ cho đủ bốn mươi ngày", rồi nhắm mắt. Ta đã cho quàn ông ở gian sau dinh, chưa phát tang, dặn bốn lính hầu ai hỏi thì nói chủ tướng bị thương nằm nghỉ.

Quân Hồ Lạc dựng trại kín ba mặt Bắc, Đông, Tây. Ta đếm khói bếp lúc chiều: khoảng hai trăm bếp. Mỗi bếp chừng năm chục người. Vậy là một vạn, có hơn không có kém. Trong thành ta có chín trăm mười hai quân, bốn nghìn dân, hai trăm con ngựa, ba cái giếng.

Lính trạm đưa thư về kinh xin viện đã ra cửa Nam trước khi vòng vây khép. Đường về kinh hai mươi ngày, kinh phát binh rồi đi ngược lên cũng hai mươi ngày. Bốn mươi ngày. Phù công tính đúng.

Ngày thứ hai.

Gọi thư lại giữ kho Đổng Tử Kỳ lên dinh, bảo đem sổ. Đổng ba mươi lăm tuổi, chữ đẹp, nói năng nhỏ nhẹ, tay áo lúc nào cũng có vết mực. Sổ ghi: kho một đầy, kho hai đầy, kho ba còn chừng một phần năm, kho bốn chứa đậu và muối. Cộng lại, nếu chia mỗi người một ngày nửa thăng gạo, đủ hai mươi hai ngày.

Hai mươi hai ngày, trong khi phải giữ bốn mươi.

Ta hỏi Đổng sao kho ba vơi. Đổng thưa mùa thu vừa rồi Phù công cho xuất kho ba bán đổi ngựa, có giấy của dinh. Ta xem giấy, đúng ấn Phù công. Không có gì để nói.

Ta ra lệnh từ mai giảm khẩu phần: quân mỗi ngày bốn phần thăng, dân ba phần. Như vậy kéo được ba mươi ngày. Còn mười ngày nữa chưa biết lấy ở đâu.

Ngày thứ ba.

Hồ Lạc thử cổng Đông bằng thang mây. Ta cho đổ cát nóng và nước sôi lẫn tro, chúng rút. Bên ta bị thương mười bảy, không ai chết. Lão phó tướng Tất Hưng sáu mươi hai tuổi, theo Phù công từ thời còn đánh giặc biển, đứng cạnh ta trên lầu cổng, nhổ một bãi nước bọt xuống dưới, nói:

– Chúng nó không cần leo. Chúng nó ngồi chờ mình đói.

Lão nói đúng. Giặc biết thành Bạch Lũy nhỏ, biết kho ở đâu, biết đường viện xa. Ta nghĩ mãi một chuyện: giặc biết nhiều quá.

Ngày thứ năm.

Dân bắt đầu xì xào về chuyện gạo. Ta chưa công bố con số, vậy mà cả chợ đã biết "kho chỉ đủ hai mươi ngày". Có người còn nói mười lăm. Ta hỏi Tất Hưng ai đã nói ra. Lão lắc đầu. Sổ kho chỉ có ta, Đổng Tử Kỳ và hai người phụ kho thấy.

Chiều, Mạnh viên ngoại xin vào dinh. Họ Mạnh giàu nhất thành, có ba dãy hàng vải ở phố Cầu Gỗ và một kho riêng sau nhà. Lão mặc áo lụa màu gan gà, đứng không chịu ngồi, giọng rất lễ phép:

– Thưa phó tướng, dân đói thì dân loạn. Lão phu nghe nói Hồ Lạc chỉ cần thành, không cần mạng người. Mở cửa sớm còn giữ được bốn nghìn cái đầu.

– Viên ngoại nghe ai nói? – Ta hỏi.

– Thì... người ta nói.

Ta bảo lão về. Lão đi rồi, ta cho người đến kho riêng nhà Mạnh hỏi mua gạo theo giá thường. Kho nhà Mạnh trả lời: trống, đã bán hết từ tháng trước.

Ngày thứ bảy.

Ta phát tang Phù công. Giấu không được nữa, lính hầu đã có người khóc khi bưng cơm vào gian sau. Cả thành đội khăn. Đêm nay ta ngồi với linh cữu ông đến canh ba, không viết được gì thêm.

Ngày thứ chín.

Hồ Lạc không đánh. Ba ngày liền không đánh. Chúng nổi trống đều đặn mỗi tối, hát những bài ta không hiểu. Tất Hưng bảo đó là bài chúng hát lúc ăn mừng.

Ta không thích chuyện giặc không đánh. Một vạn người ăn mỗi ngày bao nhiêu gạo, chúng chở từ đâu? Giặc ngồi chờ thì giặc cũng phải ăn. Trừ khi chúng biết chắc mình sẽ không phải chờ lâu.

Ngày thứ mười một.

Một chuyện nhỏ, ghi lại cho khỏi quên. Bếp quân có con mèo vàng, lính gọi nó là Cục Nghệ. Mấy hôm đầu vây thành, nó gầy rộc, vì bếp không còn cơm thừa. Hôm nay ta xuống bếp nếm cháo, thấy nó nằm phơi bụng trên chồng củi, béo tròn. Ta hỏi chị nấu cơm Út Hảo có cho nó ăn gì không. Hảo cười:

– Bẩm, người còn chẳng đủ ăn, ai cho mèo. Nó tự đi săn chuột đấy. Tối tối nó chui qua lỗ cống ra đằng sau, sáng về no căng.

Đằng sau bếp quân là dãy kho. Kho một, kho hai đang xuất mỗi ngày, có lính canh cầm đuốc, chuột ở đó sợ người. Kho bốn chứa muối, chuột không ăn muối. Kho ba thì Đổng Tử Kỳ đã khoá từ ngày thứ năm, nói một phần năm còn lại đã chuyển hết sang kho hai cho tiện xuất.

Một cái kho trống không nuôi được chuột. Chuột không no thì mèo không béo.

Ngày thứ mười hai.

Đêm qua ta không ngủ. Gà gáy lần đầu, ta đi một mình ra sau bếp, cầm theo cái đèn lồng bọc giấy dầu. Kho ba khoá bằng khoá đồng, chìa ở chỗ Đổng. Ta không phá khoá. Ta men theo chân tường, tìm cái lỗ con mèo chui. Lỗ ở góc tây bắc, sát mặt đất, vừa một nắm tay.

Ta ghé đèn vào nhìn. Bên trong có mùi. Không phải mùi kho trống ẩm mốc. Là mùi gạo, mùi bao tải, và mùi phân chuột còn mới.

Ta lấy một que tre thò vào khều. Que móc ra được một nắm thóc lẫn trấu.

Ta chưa nói với ai, kể cả Tất Hưng.

Ngày thứ mười bốn.

Hai chuyện.

Chuyện một. Ta cho đổi lính canh dãy kho, đưa người của Tất Hưng tới, bề ngoài nói là để chống trộm. Đổng Tử Kỳ đến dinh hỏi lý do, ta bảo đêm qua dân đói trèo tường kho hai lấy trộm, sự thật thì không ai trèo cả. Đổng gật đầu, ánh mắt không đổi, chỉ ngón tay cái chà mãi vào vết mực trên tay áo.

Chuyện hai. Ta nhớ lời cha ta dạy hồi nhỏ: thành bị vây mà giặc im thì phải áp tai xuống đất. Ta cho chôn sáu cái chum sành úp ngược dưới sáu hố sâu ngang thắt lưng, dọc chân tường Bắc và Tây, mỗi chum một người tai thính ngồi nghe, hai canh đổi một lần. Người nghe giỏi nhất là thằng Lục, mười sáu tuổi, con nhà thợ rèn, mù một mắt từ nhỏ.

Ngày thứ mười sáu.

Thằng Lục chạy lên dinh lúc canh tư, mặt tái mét:

– Bẩm, chum số năm có tiếng. Cộc... cộc... nghỉ... cộc. Như người đào đất mà sợ ai nghe.

Chum số năm ở chân tường Tây, cách dãy kho chừng ba mươi bước.

Ta ngồi nghe với nó đến sáng. Tiếng rất nhỏ, như mọt gặm gỗ. Nhưng đều. Và mỗi đêm sau đó, Lục báo, tiếng lại gần chum số sáu hơn một chút, tức là gần dãy kho hơn.

Giờ ta hiểu vì sao giặc không đánh. Chúng không chờ ta đói. Chúng chờ đường hầm tới nơi. Và chúng biết đào tới đâu: tới một cái kho mà cả thành tin là trống, khoá cửa, không người canh. Chui lên giữa đêm ở đó thì không ai hay, cho tới khi cổng thành đã mở từ bên trong.

Phải có người trong thành cho chúng biết kho nào trống.

Ngày thứ mười chín.

Ta gọi Đổng Tử Kỳ lên, bảo mở kho ba cho ta xem, nói là muốn đặt thêm chum nghe ở đó. Đổng cúi đầu rất lâu, rồi thưa chìa khoá kho ba đã rơi mất hôm dọn kho, xin cho thợ làm chìa mới, ba ngày nữa xong.

Ba ngày nữa.

Thằng Lục bảo, theo tốc độ đào, ba ngày nữa đường hầm cũng tới chân kho.

Ta nói với Đổng: được, cứ để thợ làm. Rồi ta về phòng, ngồi bên cái đèn, cầm bút mà tay lạnh như cầm đá. Nếu ta bắt Đổng bây giờ, giặc biết ngay, đổi hướng hầm, và ta mất dấu. Nếu ta để yên, ba ngày nữa giặc chui lên giữa lòng thành.

Ta quyết định để yên.

— Hết chương 1 —