Tài liệu số một: cuốn sổ bìa hồng

Chương 1: Tài liệu số một: cuốn sổ bìa hồng

Phòng họp tầng hai của nhà máy có cái máy lạnh chạy ù ù và một tấm rèm xanh kéo kín. Bên kia bàn là chị Trưởng phòng nhân sự, anh Chủ tịch công đoàn cơ sở, và một chị kế toán lương đeo kính, trước mặt là chiếc máy tính xách tay. Đầu bàn bên này là Kim Thoa, hai mươi chín tuổi, công nhân chuyền số bảy, đồng phục xanh ngọc còn dính vài sợi chỉ trắng trên vai. Đầu bàn bên kia là ông Đàm Văn Lũy, tổ trưởng chuyền số bảy, mười một năm thâm niên.

Anh Chủ tịch công đoàn mở đầu:

– Hôm nay mình làm việc theo đơn của chị Thoa, phản ánh việc làm thêm giờ không được ghi nhận và không được trả lương. Chị Thoa có tài liệu gì thì trình bày.

Thoa đặt lên bàn một cuốn sổ bìa hồng, loại sổ học trò in hình mèo, mua ở tiệm tạp hoá đầu dãy trọ, giá tám nghìn.

– Đây là tài liệu số một của em.

Cuốn sổ ấy bắt đầu vào một buổi chiều tháng Ba, bảy tháng trước.

Hôm ấy ông Lũy gọi Thoa ra góc xưởng, chỗ để thùng phế liệu vải. Ông nói nhỏ, giọng thân tình như anh trai: chuyền mình sắp nhận mã hàng áo khoác xuất đi châu Âu, đơn giá cao, ai làm được công đoạn tra tay áo thì thu nhập tháng hơn hai triệu. Ông muốn giao cho Thoa, vì tay Thoa nhanh nhất chuyền. Chỉ có điều, mấy chị em khác cũng muốn, nên ai được giao thì góp cho ông một triệu rưỡi mỗi tháng, gọi là tiền giữ chỗ, ông còn phải lo trên lo dưới.

Thoa từ chối. Không phải vì cô có nhiều tiền. Lương cô mỗi tháng gửi về Sóc Trăng bốn triệu cho má nuôi đứa con trai sáu tuổi. Cô từ chối vì cô thấy không đúng.

Ông Lũy cười, vỗ vai cô, bảo thôi không sao.

Từ tuần sau, công đoạn của Thoa đổi. Cô không được tra tay áo. Cô bị chuyển sang may đường cổ áo bo thun, công đoạn khó nhất chuyền, kim hay gãy, vải hay dồn, đơn giá thấp nhất. Mỗi lần trưởng ca đi kiểm tra, ông Lũy đều lật đúng mấy chiếc áo cô may, chỉ ra một đường lệch nửa ly, ghi lỗi. Cuối tháng, điểm chuyên cần của Thoa bị trừ vì ba lần "rời vị trí không báo", trong khi cả ba lần cô đi vệ sinh và có báo, ông gật đầu.

Có một buổi chiều, cây kim máy gãy ngang khi đang đi qua lớp bo thun dày, mũi kim văng vào đầu ngón trỏ của Thoa. Máu rỉ ra thấm vào vải trắng. Cô dán băng cá nhân, tháo chiếc áo dính máu để riêng, lắp kim mới, may tiếp. Ông Lũy đi ngang, cầm chiếc áo lên xem, rồi đặt xuống thùng hàng lỗi.

– Tay nhanh nhất chuyền mà làm hỏng hàng. Trừ một điểm.

Cuối ca hôm ấy, Thoa gặp Ka Thi ngồi khóc trong nhà vệ sinh nữ, hai tay ôm mặt. Con bé mười tám tuổi, lần đầu xuống núi đi làm, bị ông Lũy mắng trước cả chuyền vì may ngược một đường chiết. Thoa ngồi xuống cạnh nó trên bậc xi măng, không nói gì, chỉ đưa cho nó nửa ổ bánh mì cô để dành từ trưa.

Rồi tới tăng ca.

– Mã hàng gấp, chuyền mình chậm tiến độ, chị em ở lại từ năm giờ tới bảy giờ. – Ông Lũy đứng đầu chuyền, nói qua tiếng máy may. – Mấy đứa có tên trong danh sách tăng ca thì ký. Còn mấy đứa bị lỗi nhiều, ở lại sửa hàng, coi như trách nhiệm, không tính công.

Mấy đứa bị lỗi nhiều, ông nói, là Thoa, là chị Hến lớn tuổi nhất chuyền, là con bé Ka Thi người Châu Mạ mới vào làm được nửa năm. Ba người ấy ở lại may tới bảy giờ, có hôm tới tám giờ, mười chín buổi trong ba tháng. Tên họ không có trên bảng chấm công tăng ca.

Đêm đầu tiên ở lại, Thoa về phòng trọ lúc tám rưỡi, ăn gói mì với quả trứng luộc, rồi mở cuốn sổ bìa hồng, viết dòng đầu tiên: ngày, giờ bắt đầu, giờ kết thúc, mã hàng, số bó may được, ai ở lại cùng. Từ đó đêm nào cũng viết.

Ông Lũy, ngồi đầu bàn họp, lên tiếng:

– Sổ tự viết thì ai viết chẳng được. Em ghi gì vào đó là quyền của em.

Chị Trưởng phòng nhân sự gật đầu, không phản đối, cũng không đồng ý. Chị nhìn Thoa:

– Chị Thoa còn tài liệu nào khác không?

Thoa mở túi vải, lấy ra một cái hộp bánh quy bằng thiếc, cũ, nắp có hình hoa mai.

— Hết chương 1 —