Phần trong ngoặc kép

Chương 3: Phần trong ngoặc kép

Hồ Ngọc Huyền đến sớm mười lăm phút, mặc áo dài trắng, tóc buộc đuôi gà, tay ôm cái cặp nhựa trong. Con bé cao, gầy, có một đôi mắt to và đen đến mức tôi phải nhìn sang chỗ khác. Không phải vì nó giống Ái. Mà vì nó không giống chút nào, vậy mà cái cách nó ngồi xuống ghế, thẳng lưng như cây cau, thì giống y hệt.

Cậu Vũ bật máy ghi hình, đọc quy định. Ba mươi phút. Người phúc khảo được hỏi về nội dung bài, được yêu cầu thí sinh viết một đoạn tại chỗ. Thí sinh được quyền từ chối trả lời. Tôi gật đầu.

Qua cánh cửa kính, tôi thấy ngoài hành lang có một bà cụ ngồi trên cái ghế nhựa xanh, tóc bạc búi gọn, mặc áo bà ba màu nâu, hai tay đặt trên cái nón lá. Tôi không nhìn lâu.

– Em là Huyền. – Tôi nói. – Thầy hỏi em mấy câu. Em cứ trả lời như ở nhà.

– Dạ.

– Em có biết bài của em bị đánh dấu là chép không?

– Dạ biết. Cô giáo chủ nhiệm có gọi. Bà con buồn lắm. Con thì không buồn mấy, thầy.

– Răng không buồn?

– Tại con biết là máy không biết bà con. – Nó nói, rồi đỏ mặt. – Con xin lỗi, con không có ý chê máy.

Cậu Vũ ngồi ở góc phòng, khẽ cười.

– Em có biết bài thi năm 2000 của bà không?

Con bé lắc đầu.

– Dạ không. Bà con chưa bao giờ kể bà đi thi. Con chỉ biết bà học hết lớp mười hai rồi đi bán. Con tưởng bà không thi.

– Những đoạn em đặt trong ngoặc kép, em học thuộc từ đâu?

– Dạ từ bà. Tối mô bà cũng đọc. Bà không ru, bà đọc thư. Hồi con nhỏ con tưởng cái đó là bài ru. Lớn lên con hỏi, bà mới kể là thư của một thầy giáo viết cho bà hồi lụt.

– Bà có kể tên thầy không?

Nó im một lúc.

– Dạ không. Con hỏi hoài, bà không kể. Bà nói thầy đó chắc quên bà rồi, nói tên ra làm chi.

Tôi cầm cái máy đọc lên, đặt xuống. Tôi lấy trong túi áo ra quyển vở học trò ố vàng, mở đến trang nháp có câu "mưa Lam không rơi, mưa Lam ở lại", đặt lên bàn, xoay về phía con bé. Cậu Vũ đứng dậy, ghé nhìn.

– Đoạn em trích thứ tư. – Tôi nói. – Câu cuối của nó là: "Người lớn lên trong mưa Lam thì có một chỗ trong người mà nước không lấy đi được, và chỗ đó không phải để cất nỗi buồn, mà để cất những người mình thương." Em đọc lại cho thầy nghe đoạn đó, đúng như bà em đọc.

Con bé đọc. Nó đọc chậm, giọng Lam Thành nhỏ và tròn, nghe như có ai đang đọc qua miệng nó. Đến câu cuối, nó dừng lại ở chữ "lấy đi được", rồi đọc tiếp nửa sau.

Tôi chỉ vào bản nháp.

– Đây là bản thầy viết nháp năm 1999. Em coi câu cuối.

Nó cúi xuống. Câu cuối trong bản nháp bằng bút chì của tôi chỉ có: "...có một chỗ trong người mà nước không lấy đi được." Hết. Không có nửa sau. Không có những người mình thương.

Nó ngẩng lên nhìn tôi, rồi nhìn ra cửa kính, ra chỗ bà cụ ngồi trên ghế nhựa xanh.

– Thầy là...

– Thầy là người viết nửa đầu câu đó. – Tôi nói. – Nửa sau là của bà em. Năm mươi hai năm nay bà em đọc cái thư, và bà em đã viết thêm vào nó mà không cần giấy. Thầy không biết bà thêm vào lúc mô. Chắc lúc đọc cho cha em nghe, hay lúc đọc cho em nghe.

Cậu Vũ đứng sau lưng tôi, im lặng. Tôi quay lại nói với cậu ấy, nói cho cái máy ghi hình nghe nữa.

– Văn bản mà máy coi là gốc, là bài thi năm 2000 của bà Đặng Thị Ái, thực ra là một bản nhớ lại một bức thư không còn tồn tại. Người viết bức thư đó là tôi. Tôi xác nhận những đoạn em Huyền đặt trong ngoặc kép là trích dẫn, có ghi nguồn đúng sự thật, và nguồn đó không phải là bài thi năm 2000. Những phần còn lại là bài viết của thí sinh.

– Thầy ơi. – Cậu Vũ nói khẽ. – Phải chứng minh phần còn lại là của em ấy. Luật là rứa.

– Thì chứng minh. – Tôi quay lại với con bé. – Huyền, em viết cho thầy một đoạn, mười lăm phút. Đề là: em sẽ đo cái gì trên sông Ngân, và vì răng.

Con bé lấy cây bút trong cặp. Nó không hỏi lại, không xin giấy nháp. Nó cúi xuống viết. Ngoài hành lang, bà cụ ngồi trên ghế nhựa xanh vẫn nhìn vào, hai tay ôm cái nón.

Mười lăm phút sau, cậu Vũ đưa trang viết vào máy. Máy chấm. Tôi không nhìn số điểm. Tôi đọc trang viết. Nó viết về những vạch sơn đỏ ghi mức nước lụt trên tường các nhà ở Kim Lộc, năm 1983, năm 1999, năm 2020, năm 2039, vạch sau cao hơn vạch trước. Nó viết rằng nó muốn đo cái khoảng cách giữa vạch sơn và mái nhà, vì đó là khoảng người ta còn ở lại được. Câu cuối nó viết: "Em muốn đo chỗ mà nước không tới được."

Cậu Vũ nhìn màn hình, rồi nhìn tôi, rồi chậm rãi gõ một dòng vào biên bản.

– Văn phong trùng với phần không trích dẫn của bài số 0417, mức tương đồng cao. Không trùng với văn bản lưu trữ nào. – Cậu đọc to. Rồi cậu hạ giọng. – Thầy, em ký.

Huyền ngồi im trên ghế, hai tay để trên đùi. Nó không cười. Nó hỏi:

– Thầy ơi, còn bài của bà con?

Tôi biết nó sẽ hỏi câu đó. Từ đêm qua, ngồi trước cái rương gỗ, tôi đã biết.

– Bài thi năm 2000 thì không phúc khảo được nữa. – Cậu Vũ nói thay tôi. – Luật không cho chấm lại bài quá năm năm.

– Nhưng người chấm thì được ghi chú vào hồ sơ lưu trữ. – Tôi nói. – Đúng không, Vũ?

Cậu ấy gật đầu chậm.

Tôi kéo cái máy đọc lại gần, mở hồ sơ bài thi của Đặng Thị Ái, năm 2000, điểm ba rưỡi. Có một ô dành cho giám khảo bổ sung ý kiến, năm mươi mốt năm nay vẫn để trống. Tôi gõ bằng hai ngón tay run.

"Giám khảo chấm một, Tôn Thất Hy, ghi lại ngày 12 tháng 7 năm 2051: Tôi đã chấm sai bài này. Những đoạn tôi cho là vay mượn là trích từ một bức thư tôi viết cho thí sinh, bị nước lụt làm mất, thí sinh đã học thuộc để giữ lại. Thí sinh không có lỗi thiếu trung thực. Người thiếu là tôi."

Tôi ký. Rồi tôi đứng dậy, đi ra hành lang.

Bà Ái ngẩng lên khi tôi tới gần. Bà sáu mươi chín tuổi, tôi tính được, vì tôi biết năm sinh của bà còn rõ hơn năm sinh của mình. Mặt bà đen sạm nắng chợ, nếp nhăn ở hai bên mép sâu như rãnh nước. Bà nhìn tôi rất lâu. Rồi bà đứng dậy, cái nón lá vẫn ôm trước ngực.

– Thầy.

– Ái.

Chúng tôi đứng đó, giữa hành lang tầng ba, một ông già bảy mươi chín và một bà già sáu mươi chín, như hai đứa học trò bị gọi lên bảng mà không thuộc bài.

– Con bé được chưa thầy? – Bà hỏi.

– Được. Tám bảy lăm. Hội đồng ký rồi.

Bà gật đầu, môi mím lại.

– Ái. Năm hai nghìn, thầy chấm bài em...

– Con biết. – Bà ngắt lời tôi, giọng nhẹ như không. – Con biết từ hồi đó. Con nhìn chữ phê bên lề là con biết chữ thầy. Con không trách thầy. Tại con không đặt ngoặc kép. Con tưởng thư thầy viết cho con thì nó là của con rồi.

– Nó là của em. – Tôi nói. – Em còn viết thêm vào nó hay hơn thầy.

Bà Ái nhìn tôi, rồi bà cười, cái cười móm mém của người bán bún bò chợ Bến Mây ba mươi năm. Trong cái cười ấy có cái gì đó của đứa con gái mười bảy tuổi quấn chăn ngồi ở góc phòng học lớp mười một.

– Thầy có nhớ thầy viết câu mô đầu tiên không?

– Mưa Lam không rơi.

– Mưa Lam ở lại. – Bà nói nốt.

Huyền đã ra đứng ở cửa phòng từ lúc nào. Cậu Vũ đứng sau nó, tay cầm cái máy ghi hình đã tắt. Ngoài cửa sổ hành lang, mưa vẫn lơ lửng trên những tán phượng, không rơi xuống mà cũng không tạnh, cứ đứng đó, như chờ ai.

— Hết —