Lá bàng trong túi người tu

Chương 3: Lá bàng trong túi người tu

Hai ngày trước đó, anh đã đi từng hàng một.

Không ai muốn nói. Ông hàng thịt đuổi anh ra, tay còn cầm con dao pha. Bà hàng gạo nghe tới chữ "ông cai" thì kéo vội cái mẹt che mặt. Ông hàng vải bảo anh là người tu thì lo bắt yêu đi, đừng xen vào chuyện chợ.

Anh không cãi. Tối nào anh cũng ngồi ở hàng nước bà Ba Gừng tới khi chợ vãn, viết câu đối thuê, ai hỏi thì viết, viết xong chỉ lấy một đồng. Người bán hàng chợ Cửa Mới ghé ngồi uống chè, xin câu đối treo Tết, rồi ngồi lại nói chuyện. Nói chuyện con hồ ly. Rồi nói chuyện mười hai lạng lá. Rồi, khi trời tối hẳn và không còn ai nghe, nói chuyện ông cai Hàm.

Bà hàng gạo là người đầu tiên nói thật. Bà có ba đứa con, đứa lớn mười hai tuổi, gạo trộn sạn bà bán cho người ta cũng là gạo con bà ăn.

– Thầy bảo tôi lên phủ nói thì ai giữ hàng cho tôi? – bà hỏi. – Ông cai cho người đá đổ thúng gạo, con tôi ăn gì?

– Bà không phải lên phủ, – Ứng Văn Kỷ nói. – Tôi mời phủ xuống chợ. Bà chỉ cần đứng đó, đúng lúc, nói đúng cái giá thật của một thúng gạo.

Hôm sau anh viết một lá đơn, chữ chân phương, lời gọn, đem lên nộp ở cửa phủ doãn. Trong đơn không có chữ nào về hồ ly. Chỉ có một câu: chợ Cửa Mới có mười bảy nhà bán hàng xin quan xuống xem kho thuế chợ vào đêm rằm, giờ Tý.

Phiên chợ thứ năm, Ứng Văn Kỷ không đi theo con hồ ly. Anh đi gặp ông cai Hàm.

– Tôi bắt được rồi, – anh nói. – Nhưng hồ ly ba trăm năm khôn lắm, bắt giữa chợ thì nó hóa lá bay mất. Phải dụ nó vào một chỗ kín, có nhiều bạc. Nó mê bạc.

– Chỗ nào?

– Kho thuế chợ của ông.

Ông cai Hàm nheo mắt. Kho thuế chợ là một gian nhà gạch sau đình chợ, cửa sắt, khóa đồng, trong có mấy cái hòm gỗ lim. Không ai được vào trừ ông và hai thằng tay chân.

– Ông muốn tôi mở kho cho con yêu vào?

– Ông muốn hai mươi lăm lượng của ông mất công không? – Ứng Văn Kỷ hỏi lại. – Tôi chỉ cần ông mở kho, bày một hòm bạc ra giữa, tôi dán bùa quanh cửa. Nó vào thì không ra được.

Ông cai Hàm nghĩ một lúc, rồi gật đầu.

Tối ấy, Ứng Văn Kỷ dán bùa vàng quanh cửa kho, mười hai lá, chữ viết bằng chu sa thật. Ông cai Hàm mở một cái hòm, bày ra một mâm bạc trắng chồng thành từng thỏi, ánh lên dưới đèn dầu. Ông và hai thằng tay chân nấp sau đống bao gạo.

Đúng giờ Tý, có tiếng gõ cửa.

Không phải hồ ly. Là ông quan phủ doãn kinh kỳ, đi cùng bốn lính lệ và ông thầy thông phán. Sau lưng họ là bà hàng gạo, ông hàng vải, ông hàng thịt, bà cụ Ba Gừng, và hơn chục người bán hàng khác của chợ Cửa Mới.

Ông cai Hàm từ sau bao gạo chui ra, mặt trắng bệch.

– Bẩm quan... con đang bắt yêu...

– Ta nghe nói, – quan phủ doãn nói. – Ta tới xem bắt yêu.

Ứng Văn Kỷ bước ra giữa kho, chắp tay.

– Bẩm quan, con là người tu, được chợ thuê bắt con hồ ly hóa bạc ra lá. Con bắt không được. Nhưng con hiểu được luật của nó. – Anh rút trong túi áo ra một đồng bạc trắng. – Đồng bạc này con hồ ly trả công con chiều nay, cho một việc con làm. Bạc của hồ ly chỉ giữ hình bạc bằng cái giá thật của thứ nó mua. Dư ra bao nhiêu, bấy nhiêu hóa lá.

Quan phủ doãn nhíu mày.

– Rồi sao?

– Bẩm quan, con xin quan làm chứng một phép thử. – Ứng Văn Kỷ quay sang ông cai Hàm. – Ông cai, ông bán cho tôi hòm bạc thuế này. Giá ông tự định, trả bằng đồng bạc hồ ly này. Ông nhận rồi, sáng ra mở ra xem nó còn bao nhiêu phần bạc. Phần bạc là phần thuế chợ đúng luật. Phần lá là phần ông thu thêm.

Cả kho im phăng phắc.

– Láo! – ông cai Hàm gào lên. – Bạc yêu! Ai mà tin bạc yêu!

– Bẩm quan, – bà cụ Ba Gừng lên tiếng, giọng run run. – Một tháng nay con bán chè cho cô gái ấy mười mấy bát. Đồng nào cũng còn là đồng. Con không có gì để giấu, nên con không mất gì.

– Con mất bảy lạng, – ông hàng thịt nói, mặt cúi gằm. – Bẩm quan, con bơm nước vào thịt thật. Ông cai bắt con nộp gấp đôi thuế thì cho con bơm. Con không nộp thì ông cho người đá đổ hàng.

– Con cũng vậy, – bà hàng gạo nói.

– Con cũng vậy, – ông hàng vải nói.

Rồi lần lượt, từng người bán hàng chợ Cửa Mới bước lên. Quan phủ doãn nghe hết, không ngắt lời ai. Ông thầy thông phán ghi từng lời vào giấy.

Ông cai Hàm không chịu nhận đồng bạc hồ ly. Ông không cần nhận. Quan phủ doãn cho lính lệ mở hết các hòm trong kho, đếm bạc. Số bạc trong kho gấp ba lần số thuế chợ mà phủ nhận được mỗi năm.

Sáng hôm sau, ông cai Hàm bị giải lên phủ. Chợ Cửa Mới có cai chợ mới. Thuế mỗi hàng mỗi phiên năm đồng, không thêm.

Phiên chợ sau đó, ông hàng thịt đầu dãy treo lên sạp những tảng thịt nhỏ hơn, khô hơn, săn hơn. Ông chửi ầm lên rằng thịt không bơm nước thì nhẹ cân, bán lỗ vốn. Nhưng ông vẫn bán. Bà hàng gạo đổ bỏ hai thúng gạo trộn sạn ra bãi cho gà ăn. Ông hàng vải đem cây thước ngắn ra bẻ đôi trước mặt cả dãy, rồi mượn cây thước chợ đo lại từng xấp. Từ đó không ai còn thấy cô gái quấn khăn đỏ đi mua hàng.

Ứng Văn Kỷ không nhận được hai mươi lăm lượng. Ông cai Hàm đã bị giải đi, không ai trả. Quan phủ doãn thưởng anh năm lượng, vì có công làm sáng tỏ việc chợ.

Anh cầm năm lượng, ra hàng chè bà Ba Gừng ngồi uống. Cô gái quấn khăn đỏ đã ngồi đó từ bao giờ.

– Ông lừa ông cai vào kho bằng một cái bẫy bắt hồ ly, – cô nói. – Trong khi cái bẫy là bắt ông ấy.

– Tôi đâu có nói dối, – Ứng Văn Kỷ nói. – Tôi nói tôi không bắt được cô. Tôi nói đúng.

– Còn đồng bạc ông đưa ra trước quan? Tôi đâu có trả công ông việc gì.

– Chiều qua tôi viết cho cô một câu đối, – anh nói. – Cô quên rồi à?

Cô gái im lặng. Chiều qua, ở góc chợ, hắn trải giấy hồng điều, viết một câu đối đỏ, bảo tặng cô treo cửa hang. Cô không muốn nhận đồ không công, nên đưa hắn một đồng bạc.

– Câu đối ấy, – cô nói, – tôi chưa đọc.

– Đọc đi, – anh cười. – Cô sẽ biết vì sao đồng bạc ấy tôi chưa dám đem đi tiêu.

Cô gái rút trong vạt áo ra tờ giấy hồng điều, mở ra. Hai vế, mỗi vế bảy chữ, nét chữ đẹp, mực đen nhánh. Cô đọc một lần. Rồi cô bật cười, cười tới mức cái khăn đỏ tuột xuống vai, lộ ra một vệt lông cam dưới mang tai.

Câu đối không có ý gì sâu. Nó chỉ chê một con cáo ba trăm năm mà ăn chè không biết thổi.

Tối ấy, Ứng Văn Kỷ đếm lại tiền trong túi. Năm lượng của quan phủ doãn vẫn là năm lượng. Đồng bạc hồ ly, anh lấy ra, soi dưới đèn.

Nó đã thành một chiếc lá bàng đỏ. Không phải cả chiếc. Ba phần tư là lá. Một phần tư còn là bạc, viền một vòng sáng lấp lánh quanh cuống lá.

Ứng Văn Kỷ ngồi nhìn chiếc lá rất lâu, rồi cười khổ.

Ba lần thi Hương, ba lần hỏng. Câu đối của anh, theo giá thật, đáng một phần tư đồng bạc.

Anh cất chiếc lá vào túi, cạnh cây bút lông, nơi trước kia anh để mấy bài văn sách thi hỏng. Từ đó về sau, mỗi lần đi trừ yêu, trước khi đòi tiền công, anh lại sờ vào nó một cái.

— Hết —