Bạc trả đúng giá

Chương 2: Bạc trả đúng giá

Ta ngửi thấy người tu ấy từ phiên chợ thứ hai.

Hắn không có mùi đạo sĩ. Đạo sĩ có mùi trầm, mùi chu sa, mùi giấy vàng đốt. Hắn có mùi mực tàu và mùi cơm nắm muối vừng. Hắn đi theo ta ba dãy hàng, không giấu, cũng không lại gần.

Ta là con cáo ở bãi bàng ven sông Nhị, ba trăm bốn mươi năm tuổi. Người kinh kỳ không còn nhớ bãi bàng ấy, vì sáu mươi năm trước người ta đã đốn sạch để làm chợ Cửa Mới. Ta ở lại. Cáo không đi đâu xa cái hang của mình.

Ta biết hóa người từ năm hai trăm tuổi. Ta biết hóa lá ra bạc từ năm ba trăm. Lá bàng ta hóa thành bạc có một cái luật mà mẹ ta dạy: bạc ấy chỉ giữ hình bạc đúng bằng cái giá thật của món hàng. Hàng đáng một lạng, ta trả một lạng, sáng ra vẫn là một lạng. Hàng chỉ đáng ba phân mà người ta bán một lạng, thì sáng ra còn ba phân bạc, phần kia trả về lá.

Ta không gian. Ta trả đúng giá. Chỉ là cái giá người ta đòi thì không đúng.

Ta không ghét người. Mùa đông năm ta còn nhỏ, lúc người ta đốn bãi bàng, mẹ ta chết dưới một gốc cây đổ. Ta chui vào gầm một gánh hàng ven đường mà trốn. Gánh hàng ấy là gánh chè của một cô gái mười bảy tuổi. Cô thấy ta, không la, không đuổi, chỉ thả xuống gầm gánh một nắm cơm nguội. Sáu mươi năm sau, cô gái ấy là bà cụ Ba Gừng, vẫn ngồi đầu ngõ chợ Cửa Mới, vẫn bán chè xanh. Bà không biết con cáo con năm ấy còn sống.

Ông hàng thịt đầu dãy là người đầu tiên ta mua. Ta đứng trước sạp ông, nhìn tảng thịt ba chỉ đỏ au, mọng nước, nặng trĩu trên móc sắt. Người thường nhìn thì thấy thịt tươi. Cáo ngửi thì thấy mùi nước giếng lẫn trong thớ thịt, mùi cái ống tre ông dùng bơm từ lúc gà gáy.

– Cân cho tôi hai cân, – ta nói.

Ông cân, đòn cân vồng lên, ông đọc giá. Ta không mặc cả. Ta đặt lên thớt mấy thỏi bạc trắng, ông chộp lấy, cắn thử, cười tít mắt. Ông còn bảo con nhỏ khăn đỏ này khờ, mai lại tới mua nữa nhé.

Ta tới thật. Ta tới mười hai lần.

Ông bán rổ rá ở góc chợ thì khác. Ta cầm một cái rổ lên, ông bảo rổ này nan cật, đan ba lớp, giá ba đồng, cô về dùng hai năm không hỏng, hỏng thì mang ra tôi đổi. Ta trả ba đồng. Sáng hôm sau, ba đồng của ông vẫn nằm nguyên trong ống tre. Ông không bao giờ biết mình vừa bán cho ai.

Phiên chợ thứ ba, người tu ấy ngồi ở hàng nước chè đầu ngõ, chỗ bà cụ Ba Gừng bán chè xanh, gọi một bát. Ta đi ngang. Hắn không nhìn ta. Hắn nói vu vơ với bà cụ, đủ to cho ta nghe:

– Bà ơi, cái lá bàng hóa bạc mà sáng ra vẫn là bạc thì có phải lá bàng nữa không bà?

Bà cụ Ba Gừng không hiểu, cười móm mém. Ta đứng lại.

Ta ngồi xuống chiếc ghế đẩu cạnh hắn, gọi một bát chè, đặt lên bàn một đồng bạc.

– Ông muốn bắt tôi, – ta nói. – Sao còn ngồi uống chè?

– Tôi chưa biết bắt cô vì tội gì, – Ứng Văn Kỷ nói, thổi bát chè. – Cô trả đúng giá. Luật nào bắt người trả đúng giá?

Ta nhìn hắn rất lâu. Ba trăm bốn mươi năm, ta gặp nhiều người tu. Kẻ thì muốn lột da ta làm áo, kẻ thì muốn lấy viên hồ châu trong bụng ta luyện đan. Chưa ai hỏi ta tội gì.

– Ông cai chợ treo hai mươi lăm lượng.

– Hai mươi lăm lượng thật, – hắn nói. – Không phải lá.

Ta bật cười. Đã lâu lắm ta không cười bằng miệng người.

– Ông biết ông cai chợ Hàm làm gì không? – ta hỏi.

– Không.

– Ông ấy thu thuế chợ. Mỗi hàng mỗi phiên năm đồng. Hàng nào không nộp, ông ấy cho người tới đá đổ thúng. Hàng nào nộp gấp đôi, ông ấy cho bơm nước vào thịt, trộn sạn vào gạo, đo vải bằng thước ngắn, không ai được kêu. – Ta nhấp một ngụm chè. Chè bà Ba Gừng đặc, chát, ngọt hậu. – Bà cụ này không chịu nộp gấp đôi. Năm ngoái người của ông ấy đá đổ ấm chè của bà ba lần.

Ứng Văn Kỷ đặt bát chè xuống.

– Thế sao cô không trả bằng lá vào két ông cai Hàm?

– Ông ấy không bán gì cho tôi. – Ta nói. – Ông ấy chỉ thu.

Ta đứng dậy, để đồng bạc lại trên bàn cho bà cụ Ba Gừng. Lúc đi ra, ta ngoái lại.

– Ông đi theo tôi hai phiên rồi. Phiên sau ông còn đi theo, tôi đổi mùi ông thành mùi cá ươn, ba tháng không ai ngồi gần ông.

— Hết chương 2 —