Ngón cái

Chương 3: Ngón cái

Cả lán im lặng một lúc. Rồi chị Diệp bật cười, vội lấy tay che miệng. Cô Thẩm thì không cười. Cô nhích lại gần, ngồi xổm ngay trước mặt ông.

– Sao anh biết là để bọt?

– Coi mấy cái lỗ li ti nè cô. – Ông chà ngón cái lên mặt gạch. – Đất nhồi kỹ thì mặt lì, lỗ nhỏ như lỗ chân lông. Nhồi ẩu thì lỗ to, lỗ dài, nung lên nó nở ra như vầy. Viên này nằm gần miệng lò nên chín quá, cô coi màu nó sậm hơn viên kia. Viên kia nằm trong góc, còn hơi non.

Cô Thẩm ra hiệu cho anh Khương ghi lại. Anh Khương móc cuốn sổ ra, rồi đổi ý, bấm máy ghi âm trên điện thoại. Tuân nhìn cha. Ông không nhìn nó. Ông đang nhìn viên gạch như nhìn một đứa thợ mới vô nghề.

– Còn mấy cái dấu này anh thấy sao? – cô Thẩm lấy thêm một viên có dấu tròn lõm, đặt vào tay ông. – Tụi em đang cãi nhau. Người nói là ký hiệu thờ cúng, người nói là dấu của lò.

Ông Ba Lượng cầm viên gạch thứ hai lên. Cái dấu lõm nằm gần một góc, hơi lệch, sâu ở phía dưới và nông dần lên trên. Ông nhìn nó lâu tới nỗi trong lán có người tưởng ông ngủ gục. Rồi ông làm một chuyện mà Tuân không ngờ. Ông đặt ngón cái tay phải của mình vào đúng cái lõm đó. Vừa khít. Ngón ông dày hơn một chút, móng ông bể một miếng vì cái khuôn gỗ năm ngoái, nhưng góc nghiêng thì giống hệt, cái cách lực dồn xuống phía dưới rồi nhả ra phía trên cũng giống hệt.

– Cái này là dấu đếm – ông nói. – Thợ đóng đủ một mớ thì ấn một cái lên viên cuối. Mỗi người một kiểu ấn, ấn riết thì thành kiểu. Tui ấn kiểu này bốn chục năm rồi.

Không ai nói gì. Gió từ ngoài ruộng thổi vô làm tấm bạt lán phập phồng.

– Một mớ là bao nhiêu? – cô Thẩm hỏi, giọng rất nhỏ, như sợ làm ông giật mình.

– Lò tui thì một trăm. Còn người này thì tui đâu có biết. Muốn biết thì phải đếm.

Chiều hôm đó cả nhóm không ai nghỉ trưa. Đoạn móng tường ở hố H3 và H4 lộ ra được hơn bảy mét, xếp ba lớp gạch. Cô Thẩm chia người ra, mỗi người phụ trách một đoạn, đếm từng viên từ góc tường đi ra, đánh dấu viên nào có lõm tròn. Ông Ba Lượng không xuống hố. Ông ngồi trên miệng hố, hai chân thòng xuống, chỉ tay.

– Viên đó nữa. Không phải, cái đó là bể, không phải dấu. Lật nhẹ thôi con, đừng có cạy.

Tuân đếm đoạn của mình. Nó đếm được hai dấu lõm tròn, cách nhau ba mươi sáu viên. Chị Diệp đếm đoạn kế bên, cũng có hai dấu, cách nhau ba mươi sáu viên. Anh Khương đếm tới đâu mặt đỏ tới đó, cuối cùng đứng thẳng lưng lên giữa hố và kêu lên một tiếng, như người trúng số.

Ba mươi sáu. Đoạn nào còn nguyên vẹn cũng ba mươi sáu. Còn những rãnh vạch dài, rãnh ba vạch song song, thì xen ở chỗ khác, theo một nhịp khác. Không phải một người ấn. Có ít nhất hai, ba người thợ, mỗi người một kiểu đánh dấu, mỗi người đếm theo một mớ của mình.

– Không phải trang trí – cô Thẩm nói, như nói với chính mình. – Không phải con dấu lò. Là dấu công. Là người ta tính công cho nhau.

– Thì tui nói rồi – ông Ba Lượng đáp, mặt hơi đỏ lên vì được để ý quá nhiều. – Cô cho tui ly nước đá.

Tối đó ông ở lại. Lán có một cái võng dư, cô Thẩm giăng cho ông ở góc trong. Tuân ra giếng múc nước rửa chân cho cha như hồi nhỏ cha rửa chân cho nó. Ông để yên, không rụt chân lại. Ngoài ruộng ếch nhái kêu dậy trời. Trên ngọn núi thấp, có ánh đèn của một ngôi chùa nhỏ.

– Ba – Tuân nói, tay vẫn dội nước. – Con xin lỗi ba vụ sửa giấy.

Ông không trả lời ngay. Ông nhìn hai bàn chân mình dưới gáo nước, gót nứt như ruộng hạn.

– Hồi tao mười bốn tuổi – ông nói – ngày đầu đội gạch, đội có hai chục viên mà ngã sấp mặt giữa sân. Ông Tư Đởm đứng cười. Từ bữa đó tao thề con tao sau này tay không dính đất.

– Tay con dính đất thiệt mà ba.

– Ừ. Dính đất người ta.

Tuân không biết câu đó là trách hay là chịu. Nó ngồi im, dội nốt gáo nước cuối.

Sáng hôm sau, trước khi xe ôm tới, cô Thẩm ra tận đường đất đỏ tiễn ông. Cô nói nhóm sẽ viết dấu đếm vào báo cáo khai quật, và xin phép được ghi tên ông là người cung cấp thông tin. Ông xua tay, nói ghi tên làm chi, tui có làm gì đâu. Cô nói vẫn phải ghi, vì đó là sự thật. Ông im một lúc rồi đọc cho cô chép: Hứa Văn Lượng, thợ lò gạch, Mang Thít.

– Anh có muốn xuống coi lại cái hố lần nữa không?

Ông lắc đầu. Rồi ông đổi ý, đi lại gần miệng hố H3, cúi xuống nhìn đoạn tường. Ánh nắng sớm xiên ngang làm mấy cái dấu lõm hiện rõ thành những vũng bóng nhỏ.

– Cô nói thằng này cách tui bao lâu?

– Chừng mười lăm thế kỷ anh.

Ông gật gù, như vừa nghe giá trấu lên.

– Vậy mà nó cũng làm biếng y như thằng Lèo bên lò tui.

Xe ôm chở ông đi. Tuân đứng trên miệng hố nhìn theo cho tới khi cái áo sơ mi trắng chỉ còn là một chấm nhỏ giữa ruộng. Cha không dặn nó học hành gì hết. Cha cũng không nói thôi, cứ học đi. Cha chỉ dặn: đào thì đào, đừng cạy, gạch nó cũng biết đau.

Ba tuần sau Tuân mới về nhà. Xe khách thả nó ở đầu xóm lò lúc trời chạng vạng, mùi trấu cháy bay ra từ cái lò cuối cùng còn đỏ lửa. Mẹ nó chạy ra đón, nắm tay nó xoay qua xoay lại coi có ốm không.

– Ba con đâu má?

– Ngoài lò. Mẻ này ổng canh kỹ lắm, ba đêm rồi không chịu vô ngủ.

Nó bước vô nhà để cất ba lô. Viên gạch chặn cửa vẫn nằm đó, chỗ cũ. Nhưng mặt nó đã được ai đó rửa sạch, không còn lì đen như trước. Và nó đã được lật lại. Cái dấu ngón cái nhỏ xíu của thằng bé bảy tuổi giờ ngửa lên, hứng ánh đèn trong nhà hắt ra.

Sát bên nó, kê ngay ngắn như một cặp, là một viên gạch mới, còn hơi ấm, màu đỏ tươi của mẻ vừa ra lò. Giữa mặt viên gạch mới có một dấu ngón cái to, sâu, hơi lệch về một góc, nghiêng đúng cái kiểu mà nó đã thấy dưới hố H3.

Tuân ngồi xuống bậc cửa, đặt ngón cái của mình lên dấu lõm nhỏ. Không còn vừa nữa. Nó đặt sang dấu lớn. Cũng chưa vừa.

Ngoài sân phơi, cha nó tằng hắng một tiếng, không quay đầu lại, hỏi vọng vô:

– Có mang cái bay nhỏ về không? Mai ra coi giùm tao mấy viên thằng Lèo đóng. Nó nhồi đất vẫn để bọt.

— Hết —