Hàng rào nhà mồ bên sông Đăk Bla

Chương 3: Hàng rào nhà mồ bên sông Đăk Bla

Xe đi mười bốn tiếng. Hai bức tượng nằm trong thùng xe, bọc chăn bông, chèn rơm, có biên bản bàn giao giữa công an, bảo tàng và chị Xuyến. Chị xin đi theo. Tiềm cũng đi.

Xe chạy đêm. Qua khỏi đoạn đèo cuối, gần ba giờ sáng, anh tài xế tấp vào một quán nước ven đường cho mọi người nghỉ. Lúc quay lại, anh tài xế mở cửa cabin, đứng khựng lại. Trên tấm thảm cao su dưới chân ghế phụ, chỗ chị Xuyến ngồi, có một vốc đất đỏ.

– Đất ở đâu ra vậy chị? – Anh tài xế hỏi. – Nãy giờ chị có xuống đất đâu.

Chị Xuyến nhìn vốc đất, rồi nhìn Tiềm. Tiềm vòng ra sau, mở thùng xe soi đèn. Hai bức tượng vẫn nằm yên trong chăn bông, dây chằng nguyên vẹn. Nhưng tấm chăn quấn bức tượng người đàn bà đã bị kéo lệch ra, để lộ khuôn mặt gỗ và hai bàn tay ôm mặt, hướng về phía đầu xe, như người ngồi sau ngó lên coi đường.

Không ai nói gì. Anh tài xế châm một nén hương cắm ở đầu cabin, rồi lái tiếp.

Làng nằm bên một khúc sông Đăk Bla, nhà sàn san sát, giữa làng là một ngôi nhà chung mái cao. Bạn của Tiềm và hai cán bộ văn hoá đã chờ ở đầu làng, cùng một cán bộ xã người địa phương làm phiên dịch. Người trong làng ra đứng hai bên đường, im lặng, không ai nói gì khi chiếc xe chở tượng chạy qua.

Khu nhà mồ nằm ở bìa rừng, cách làng chừng một cây số. Ngôi nhà mồ của người đàn bà đã cũ, mái tranh đã sụp một nửa, cột gỗ nghiêng, hàng rào quanh mộ còn mấy bức tượng khác đã mục gần hết, rêu bám xanh. Ở hai chỗ trên hàng rào, đất bị khoét thành hai cái hố, chỗ người ta đã nhổ hai bức tượng lên.

Một ông cụ đứng chờ ở đó. Ông gầy, lưng còng, quấn tấm chăn sẫm màu, tay chống một cây gậy tre. Anh cán bộ xã nói nhỏ với Tiềm: đây là chồng của người đàn bà nằm trong mộ. Chính tay ông đẽo hai bức tượng này cho lễ bỏ mả của vợ, mười bảy năm trước.

Theo lệ của làng, anh cán bộ giải thích, sau lễ bỏ mả, nhà mồ được để lại cho mưa nắng, cho rừng. Tượng đứng đó, làm bạn với người chết, cho tới khi gỗ mục, đổ xuống, trở về với đất. Người sống không quay lại sửa, cũng không ai được mang đi.

– Ông cụ nói. – Anh cán bộ dịch. – Từ ngày tượng bị lấy đi, đêm nào ông cũng mơ thấy vợ ông đi dọc con đường lớn, đi về phía mặt trời lặn, đi tìm. Ông gọi, bà không quay lại.

Chị Xuyến bật khóc. Chị bước tới, cúi đầu thật thấp trước ông cụ, nói một câu xin lỗi mà anh cán bộ dịch lại. Ông cụ nghe xong, gật đầu, không nói gì.

Người làng dựng lại hai bức tượng vào hai cái hố cũ, nện đất. Ông cụ đứng xem từ đầu đến cuối. Khi xong, ông chìa tay ra. Tiềm hiểu. Anh đặt cái vòng đồng vào lòng bàn tay ông.

Ông cụ cúi xuống, run run buộc cái vòng vào cổ tay bức tượng người đàn bà, bằng một sợi dây rừng mới tước. Rồi ông nói một câu dài. Anh cán bộ dịch:

– Ông nói cái vòng này ngày cưới ông đeo cho bà. Lúc bà mất, ông tháo ra buộc vào tay tượng, để bà biết đường về chỗ này.

Một người đàn bà trung niên trong làng, con gái của ông cụ, bưng tới một ống tre đựng rượu. Chị quỳ xuống trước bức tượng, rót rượu xuống chân tượng, chỗ đất mới nện, rồi nói mấy câu rất nhỏ, vừa nói vừa đưa tay vuốt lên bàn tay gỗ đang ôm mặt. Anh cán bộ xã đứng cạnh Tiềm, dịch thì thầm:

– Chị ấy nói: mẹ về rồi, mẹ ở đây với cha, đừng đi xuống chỗ đông người nữa, ở đó không ai nói tiếng của mẹ.

Tiềm quay đi, nhìn ra rừng. Anh nghĩ tới hai tháng bức tượng đứng cạnh quầy pha chế, giữa tiếng máy xay cà phê, tiếng nhạc, tiếng người ta cười đùa chụp ảnh, giữa những câu chuyện bằng một thứ tiếng bà không hiểu.

Đêm ấy, làng giết một con gà, mời đoàn ăn cơm ở nhà chung. Ông cụ ngồi bên bếp lửa, uống một chút rượu, nói với Tiềm qua anh phiên dịch rằng con cháu ông muốn đòi tiền người mua tượng, nhưng ông không muốn. Ông chỉ muốn vợ ông thôi đi tìm.

Gần nửa đêm, cả làng đã ngủ. Tiềm nằm trên sàn nhà chung, nghe gió rừng thổi qua mái tranh. Rồi từ phía bìa rừng, vọng lại tiếng chiêng.

Ba tiếng trầm. Một tràng tiếng thanh. Ba tiếng trầm.

Lần này, giữa tiếng chiêng, có tiếng một người đàn ông hát, giọng già, khàn, theo đúng giai điệu chậm buồn mà Tiềm đã nghe trên gác lửng ở Sài Gòn. Rồi giọng người đàn bà hát theo. Hai giọng hát lẫn vào nhau, rồi nhỏ dần, nhỏ dần, rồi chỉ còn tiếng gió.

Sáng hôm sau, trước khi lên xe, Tiềm ra khu nhà mồ một mình. Bức tượng người đàn bà đứng ở chỗ cũ, hai bàn tay ôm mặt, cái vòng đồng buộc trên cổ tay. Dưới chân tượng, trên đất đỏ, có hai hàng dấu chân trần. Một hàng nhỏ, ngón chân xoè. Một hàng to hơn, bước chậm, kéo lê như người chống gậy. Hai hàng đi cạnh nhau, vào sâu trong rừng.

Tiềm về tới làng thì nghe tin. Ông cụ đã mất trong giấc ngủ, lúc gần sáng, nằm nghiêng trên sàn nhà sàn của ông, tay để lên ngực.

Ba tháng sau, quán của chị Xuyến bỏ hết những món đồ không rõ gốc gác. Ở góc quầy, chỗ bức tượng người đàn bà từng đứng, chị đặt một cái chậu đất nung trồng cây cà phê con. Đất trong chậu là đất đỏ bazan, Tiềm mang từ Kon Tum về một bao. Sáng nào mở quán, anh cũng tưới cây trước khi pha ly cà phê đầu tiên.

Có một sáng, Tiềm thấy trên mặt đất trong chậu, sát gốc cây, có một dấu chân trần nhỏ, ngón xoè, in nông trên đất ẩm, mũi chân hướng về phía đông bắc. Anh nhìn rất lâu, rồi lấy tay xoa cho phẳng, tưới nước, và mở cửa quán.

— Hết —