Năm sáu mươi

Chương 3: Năm sáu mươi

Vi Thị Hòe hai mươi hai tuổi, và cô biết cả làng Thượng Xá đang chờ coi đám cưới của cô sẽ đổ bể thế nào.

Người cô thương là Đậu Xuân Mộc, cháu nội ông Thịnh, con trai ông Lam. Hai đứa lớn lên ở hai bên cái rào biết đi, lén đưa thư cho nhau qua kẽ rào từ năm mười hai tuổi. Năm nay Mộc nhờ bà mối sang nhà Vi, ông nội Hòe là ông Chắt, tám mươi lăm tuổi, cầm gậy đuổi bà mối ra tận ngõ. Bên kia, ông Thịnh tám mươi bốn tuổi cũng tuyên bố, con cháu nhà Đậu cưới ai cũng được, trừ nhà Vi.

Cũng năm nay, củ Tử Lân Sâm tròn sáu mươi năm.

Cây sâm giờ cao ngang ngực người, lá tím sẫm, chùm quả đỏ rực như lửa, đêm đêm tỏa ánh sáng mờ mờ, đứng từ đầu làng cũng thấy. Tu sĩ các nơi nghe tin kéo về. Có người trả một trăm lượng bạc, có người trả năm trăm. Một vị đan sư áo lam của Hồng Lô Tông trả một nghìn lượng, đặt cọc trước hai trăm, hẹn rằm tháng Tám xuống đào.

Một nghìn lượng chia đôi, mỗi nhà năm trăm. Nhưng đào thì phải hai người, mỗi người một bên, đào cùng lúc. Và hai ông già sáu mươi năm chưa nói với nhau một câu.

Vị đan sư Hồng Lô Tông thì không muốn chờ hai ông già làm lành. Ông ta tới nhà Vi, rồi tới nhà Đậu, nói cùng một chuyện: ông ta có một tấm phù phân thân, dán lên lưng một người thì người đó đào được cả hai bên cùng lúc, củ không hóa đất. Chỉ cần nhà nào ký giấy bán phần của mình cho ông ta, ông ta lo phần còn lại.

Ông Chắt nghe xong, không đuổi, chỉ hỏi:

– Rứa thì ai đào?

– Đệ tử của tôi đào.

– Rứa là không phải hai người. – Ông Chắt nói. – Ông đạo sĩ dặn hai người. Không phải hai cái tay.

Hòe đứng ở góc nhà nghe, không hiểu sao ông nội lại tin lời một ông đạo sĩ đi ngang sáu mươi năm trước hơn tin một đan sư có phù có ấn. Cô hỏi. Ông Chắt không trả lời. Ông chỉ nhìn ra bờ rào.

– Ông nội em nói chết thì chết, không đào chung với nhà Đậu. – Hòe nói với Mộc qua kẽ rào tối hôm đó. – Còn ông anh?

– Ông anh nói y rứa. – Mộc nói. – Từng chữ.

Hai đứa ngồi im hai bên rào. Ánh sáng tím của cây sâm chiếu lên mặt hai đứa. Rồi Mộc nói một chuyện mà Hòe chưa từng nghe.

– Cha anh kể, hồi năm ba mươi, cha đào trộm. Một nhánh rễ hóa đất. Đêm đó cha thấy ông anh với ông em, mỗi người một bên, lén ra tưới cho cái cây. Mỗi người giấu một cái gáo dừa ở chân rào.

Hòe ngồi thẳng lưng lên.

– Gáo dừa?

– Ừ. Gáo bên nhà anh có khắc chữ nhân ở cán. Gáo bên nhà em có khắc chữ thập.

Đêm đó, Hòe ra bụi dứa dại phía nhà mình. Gai dứa cào rách cả tay áo, cô vẫn thò tay vô sâu. Tận trong cùng, sát gốc, có một cái gáo dừa đen bóng, mép mòn vẹt, ở cán có một vết khía hình chữ thập. Gáo còn ướt. Đất quanh gốc sâm phía nhà Vi cũng ướt. Bên kia rào, Mộc cũng vừa rút ra từ bụi chè tàu một cái gáo khắc chữ nhân, còn ướt nước.

Sáu mươi năm. Đêm nào trời hạn, hai ông già cũng lén ra tưới, mỗi người một bên, mỗi người tưởng mình là người duy nhất giữ cái cây sống.

Sáng hôm sau, Hòe làm một việc mà cả làng sau này kể mãi. Cô ra hòn đá mốc ranh to bằng cái cối giã gạo, đặt lên đó hai cái gáo dừa, gáo chữ thập bên phía nhà Vi, gáo chữ nhân bên phía nhà Đậu. Giữa hai cái gáo, cô đặt một be rượu ngâm củ ráy. Rồi cô với Mộc đi về, mỗi đứa một nhà, đóng cửa.

Gần trưa, ông Chắt chống gậy ra tới bờ rào. Ông đứng nhìn hòn đá mốc rất lâu. Cái gáo chữ thập của mẹ ông. Be rượu củ ráy. Và cái gáo chữ nhân lạ hoắc, đen bóng, mòn vẹt, đặt cạnh gáo của ông như hai cái chén trên mâm cỗ.

Bên kia rào, ông Thịnh cũng vừa chống gậy ra tới.

Hai ông già đứng hai bên hòn đá, không ai nói gì. Gió đầu thu thổi qua cây sâm, lá tím xào xạc. Một lúc rất lâu, ông Thịnh cầm cái gáo chữ nhân lên, lật qua lật lại.

– Mi tưới phía mi. – Ông nói. Giọng khàn như lá khô. Sáu mươi năm, đó là câu đầu tiên.

– Mi tưới phía mi. – Ông Chắt đáp.

– Mùa hạn năm nớ, tau ra tưới thì thấy đất phía mi đã ướt.

– Tau cũng rứa.

Hai ông im lặng. Rồi ông Chắt run run mở nút be rượu, rót ra cái gáo chữ thập một ngụm, đưa qua hòn đá. Ông Thịnh nhìn cái gáo rượu, nhìn ông Chắt, rồi rót ra cái gáo chữ nhân của mình một ngụm, đưa lại.

Hai ông uống. Không ai nói gì về sáu mươi năm.

Rằm tháng Tám, cả làng Thượng Xá ra coi đào sâm. Vị đan sư Hồng Lô Tông đứng chờ với cái hộp ngọc. Hai ông già, một tám mươi lăm, một tám mươi bốn, quỳ xuống hai bên gốc sâm. Ông Chắt cầm cái thuổng bên phía nhà Vi, ông Thịnh cầm cái thuổng bên phía nhà Đậu. Hòe với Mộc quỳ phía sau, đỡ lưng ông nội mình.

– Một. – Ông Chắt đếm.

– Hai. – Ông Thịnh đếm.

Hai cái thuổng cắm xuống đất cùng một lúc.

Hai ông đào chậm như hai người đang cấy, mỗi thuổng đất lại ngừng chờ nhau. Củ Tử Lân Sâm lộ ra dần, tím sẫm, to bằng bắp chân, rễ tỏa ra hai bên như hai cánh tay. Phía nhà Đậu thiếu mất một nhánh rễ, chỗ đứt đã liền da, sần lên một cục như vết sẹo. Ông Thịnh đưa ngón tay sờ lên vết sẹo, nhìn sang ông Chắt. Ông Chắt gật đầu, không nói gì.

Một nghìn lượng chia đôi. Tháng Mười năm đó, làng Thượng Xá có đám cưới. Nhà trai với nhà gái ở sát vách, nên đi rước dâu chỉ cần bước qua một khúc rào. Hai ông già ngồi chung một chiếu, uống rượu bằng hai cái gáo dừa.

Cái rào biết đi thì từ đó không đi nữa. Người ta dỡ khúc rào ấy ra, chỉ để lại hòn đá mốc ranh. Chiều ba mươi Tết nào cũng có hai ông già ngồi trên hòn đá, mỗi người một bên, uống chung một be rượu ngâm củ ráy.

Chỗ đất giữa hòn đá với cái giếng, chỗ ngày xưa cây sâm mọc, Hòe với Mộc trồng một bụi dâm bụt mới. Năm sau dâm bụt ra hoa đỏ, rễ chạy ra cả hai bên.

— Hết —