Bài thứ hai: Đũa

Chương 2: Bài thứ hai: Đũa

Bài thứ hai là ăn. Ngà biết đây là bài khó nhất.

Phi tần trong cung ăn bằng đũa ngà, mỗi miếng không quá nửa đốt ngón tay, không được để đũa chạm vào thành bát thành tiếng, không được gắp hai lần một món liền nhau. Ưng thì quen ăn xôi bằng tay, nắm thành nắm nhỏ, chấm vào chẳm chéo cay xé lưỡi. Ngày đầu tiên cầm đũa ngà, cô gắp rơi bốn miếng đậu phụ. Ngày thứ hai, cô gắp được miếng đậu phụ nhưng làm vỡ cái chén. Ngày thứ ba, cô ngồi khóc trước mâm cơm, không phải vì khó, mà vì đói.

Ngà ngồi xuống đối diện cô.

– Bẩm Chiêu nghi, nô tỳ hỏi một câu. Ở mường Phiêng, khách quý đến nhà thì ăn gì?

Ưng lau nước mắt bằng mu bàn tay, quên mất rằng phi tần lau nước mắt phải dùng khăn.

– Cá nướng. Cá suối, mổ lưng, nhồi lá thơm với mắc khén, kẹp tre nướng than. Rồi xôi. Rồi trứng.

– Trứng gì ạ?

– Trứng gà rừng. Vùi tro bếp cho chín, bóc ra ăn với muối ớt. – Ưng nói, mắt sáng lên. – Em bóc trứng giỏi nhất nhà. Mẹ em bảo tay em bóc thì trứng không sứt chút lòng trắng nào. Có điều, lần nào em bóc trứng thì cái vòng bạc này lại đen. Đen sì. Mẹ em bảo bạc ghét trứng. Chiều nào em cũng phải lấy tro bếp đánh lại cho sáng.

Ngà ghi nhớ câu ấy, như bà vẫn ghi nhớ mọi điều kỳ quặc người ta nói với bà, không biết để làm gì.

Đêm hôm đó, bà xuống Ngự thiện phòng, hỏi viên thái giám coi bếp xem trong cung có ai biết nướng cá kiểu miền núi không. Viên thái giám cười bảo không. Bà hỏi có trứng gà không. Viên thái giám bảo có, ngày nào chả có. Bà xin một quả, mang về phòng mình, luộc chín, bóc ra, rồi lấy cây trâm bạc trên đầu cắm vào lòng đỏ.

Sáng hôm sau, mũi trâm đen một vệt.

Ngà không nói với ai. Bà chỉ đánh lại cây trâm bằng tro bếp, và đổi cách dạy.

Từ ngày thứ mười, bà không bắt Ưng tập gắp đậu phụ nữa. Bà bắt Ưng tập gắp xôi. Gắp xôi bằng đũa ngà khó hơn gắp đậu phụ gấp ba, xôi dính, đũa trơn. Nhưng Ưng gắp xôi thì không khóc. Cô gắp đến ngày thứ hai mươi thì gắp được, một nắm xôi nhỏ tròn như hòn bi, chấm vào chẳm chéo, không rơi một hạt.

– Đêm Đại yến, – Ngà nói, – theo lệ, mỗi phi tần mới vào cung được dâng lên Thái hậu một món quê mình. Chiêu nghi dâng món gì?

Ưng nhìn bà, không chớp mắt.

– Chị cho em dâng món nhà em à? Người ta sẽ cười.

– Người ta đằng nào cũng cười. – Ngà nói. – Thà để người ta cười một món ngon.

Ngày thứ mười lăm, Huệ tần sang thăm.

Nàng ta đến với bốn cung nữ, mang theo một hộp gấm, trong hộp là một đôi đũa ngà chạm hoa mai, đầu bịt bạc. Huệ tần hai mươi tư tuổi, người kinh thành, con nhà Lễ bộ, nói năng nhỏ nhẹ, cử chỉ không một chỗ nào thừa. Ngà đã từng dạy lễ cho nàng ta. Nàng ta là học trò giỏi nhất của Ngà.

– Muội muội mới về, chưa quen đũa. – Huệ tần nói, đặt hộp gấm lên bàn. – Đũa này đầu nặng, gắp dễ hơn. Tỷ tỷ dùng năm năm rồi, giờ tặng muội.

Ưng cảm ơn, mở hộp, cầm đôi đũa lên ngắm, rồi cười rất thật.

– Đẹp quá. Ở nhà em, đũa toàn vót bằng tre. Gãy thì vót đôi khác.

Huệ tần cũng cười. Nàng ta nhìn chiếc vòng bạc trên tay Ưng, hỏi nó từ đâu, Ưng kể. Nàng ta hỏi đêm Đại yến Ưng định dâng món gì, Ưng chưa kịp trả lời thì Ngà đã chen vào, bảo việc ấy Thượng nghi cục còn đang bàn.

Lúc tiễn Huệ tần ra cổng, Ngà đi sau một bước như lệ định. Ra đến cổng, Huệ tần dừng lại, không quay đầu.

– Cô Ngà dạy giỏi thật. – Nàng ta nói, giọng vẫn nhỏ nhẹ. – Năm năm trước cô bảo ta, trong cung, người ta không đánh nhau bằng tay. Ta nhớ mãi.

Rồi nàng ta đi. Ngà đứng lặng ở cổng, nhìn theo tà áo lụa xanh khuất dần sau dãy tường đỏ.

Tối ấy, Ưng hỏi Ngà vì sao nãy giờ chị không nói gì. Ngà không trả lời ngay. Bà đang gỡ trâm, ngồi trước gương, và lúc mệt, giọng bà lạc về cái giọng của làng chài nơi bà sinh ra, làng có những bãi cát trắng và những con thuyền thúng tròn như cái nong.

– Chị cũng có giọng khác à? – Ưng reo lên. – Chị nói lại đi!

Ngà đỏ mặt. Ba mươi tám năm trước, bà vào cung năm mười hai tuổi, và ma ma dạy lễ đầu tiên của bà đã đánh vào lòng bàn tay bà mỗi lần bà nói sai giọng. Đánh đến tháng thứ sáu thì bà nói giọng kinh thành, không bao giờ sai nữa.

– Nói lại đi mà chị.

Bà nói lại. Một câu thôi, câu mẹ bà vẫn gọi bà về ăn cơm. Ưng nghe xong thì cười lăn ra sàn, rồi bắt chước, sai bét, rồi cả hai cùng cười, và lần đầu tiên trong ba mươi tám năm, Cao Thị Ngà để mình cười thành tiếng.

Hai mươi ngày, cung Thanh Thủy lần đầu tiên nghe tiếng Ưng hát. Cô hát một câu khắp của mường Phiêng lúc ngồi khâu lại quả còn, giọng cao và trong, nghe như nước chảy qua đá. Ngà đứng ngoài hiên nghe hết, rồi mới vào.

Ngày thứ hai mươi lăm, có một chuyện nhỏ. A hoàn của Huệ tần sang cung Thanh Thủy mượn một cuộn chỉ. Nó đứng ở cửa bếp rất lâu, nhìn Ưng cùng hai cung nữ đang ướp cá, vùi trứng, rồi hỏi han rất kỹ: món gì, nướng bằng gì, có trứng không, trứng gì. Ưng vui vẻ kể hết. Ngà đứng ở góc, nhìn theo con a hoàn ra về, và không vui chút nào.

— Hết chương 2 —