Ba hồi mõ dài

Chương 3: Ba hồi mõ dài

Ông Y Hlơn đi tới chỗ H'Bun đứng.

Ông không cần thang. Ông vỗ nhẹ hai cái vào chân trước bên phải của bà, đúng cái cách ông vẫn vỗ bốn mươi năm nay. H'Bun co chân lên, gập gối, hạ người xuống, chậm rãi, nặng nề, như một quả đồi từ từ ngồi xuống. Ông Y Hlơn trèo lên chân bà, với tay quàng sợi dây mây bện qua cổ bà, thắt nút. Cái mõ gỗ treo lủng lẳng dưới cằm H'Bun, đúng chỗ của nó bốn mươi năm.

Rồi ông trèo xuống, lùi ra ba bước, và hát.

Đó là một bài hát tôi chưa từng nghe. Lời không phải tiếng Việt, cũng không phải hẳn tiếng M'nông mà các quản tượng trẻ vẫn nói. Nó cũ hơn. Giai điệu chậm, kéo dài, lên xuống như nước sông mùa khô chảy qua ghềnh đá. Mấy ông quản tượng già đứng trong vòng tròn bỗng im phắc. Một ông đưa tay lên dụi mắt.

Sau này ông Y Hlơn giải thích cho tôi. Ngày xưa, khi người ta còn bắt voi rừng về nuôi, mỗi năm có một mùa thả. Hết mùa làm việc, người ta tháo bành, đưa voi vào sâu trong rừng, thả cho chúng đi kiếm bạn, ăn lá non, tắm suối. Lúc đưa voi đi, quản tượng hát bài này. Khi voi đi vào rừng, cái mõ trên cổ chúng rung lên theo bước chân, ba hồi dài, nghỉ, ba hồi dài, nghỉ. Người đứng ở bìa rừng nghe tiếng mõ xa dần, xa dần, là biết voi đã về. Mùa mưa năm sau, voi tự quay lại.

H'Bun chở khách bốn mươi năm. Bà chưa có mùa thả nào.

Bài hát dứt.

H'Bun đứng im. Rồi bà bước một bước. Cái mõ rung lên. Lốc cốc, lốc cốc, lốc cốc. Bà bước bước nữa. Ba hồi dài. Bà dừng. Rồi bà lại bước, lại ba hồi dài. Bà đi một vòng quanh bãi cát, chậm rãi, cái mõ rung lên đều đều, ba hồi dài, nghỉ, ba hồi dài, nghỉ.

Bà dừng lại trước mặt ông Bảo Lam. Cúi đầu xuống, nhìn thẳng vào viên ngọc trên tay ông.

– Hỏi đi. – Ông Y Hlơn nói. – Hỏi nó muốn đi đâu.

Cô cán bộ của Cục nhìn ông Y Hlơn, rồi nhìn trưởng lão Ân, rồi nhìn xuống cuốn biên bản. Cô ghi thêm một dòng.

– Câu hỏi bổ sung. Linh thú muốn đi đâu?

Ông Bảo Lam nhìn vào viên ngọc. Lần này, tôi đứng đủ gần để thấy rõ.

Viên ngọc không còn những vệt màu cuộn vào nhau. Nó hiện lên một hình ảnh. Mờ, nhòe, nhưng nhận ra được. Một cánh rừng khộp mùa khô, lá vàng rụng đầy mặt đất, những thân cây thấp, cong, vỏ dày. Một con suối cạn trơ đá. Một bầy voi rừng, ba, bốn con, đứng dưới bóng cây, tai phe phẩy. Không có núi cao. Không có suối nước nóng. Không có người.

Ông Bảo Lam đứng im rất lâu. Rồi ông quay lại, nhìn cô cán bộ của Cục, nhìn người đàn ông mặc vest, nhìn trưởng lão Ân.

– Tôi đã dịch đúng. – Ông nói. – Linh thú muốn đi. Nhưng tôi đã không hỏi nó muốn đi đâu. Tôi xin lỗi. Tôi đã để người hỏi quyết định câu trả lời.

Người đàn ông mặc vest há miệng định nói gì đó. Trưởng lão Ân đặt tay lên cánh tay anh ta. Anh ta im.

Trưởng lão Ân đứng dậy. Bà đi tới chỗ H'Bun, đứng trước mặt con voi già, nhỏ bé như một đứa trẻ trước một bức tường. Bà ngước lên nhìn H'Bun một lúc lâu. Rồi bà cúi đầu, chắp tay, vái một cái.

– Đại Lâm Tông rút đề nghị. – Bà nói, không quay lại. – Còn việc này, nếu trung tâm làm hồ sơ hồi lâm cho bà ấy, chúng tôi xin được góp phần phí khảo sát.

Ngày 21 tháng 4.

Hồ sơ hồi lâm được Cục duyệt sau năm tuần. Luật Linh thú có một điều khoản cho linh thú khai trí được quyền xin hồi lâm, trở về sống tự do trong rừng, với điều kiện có đơn vị bảo tồn theo dõi. Vườn quốc gia Yok Đôn nhận theo dõi.

Ông giám đốc không có sáu tỷ. Trung tâm vẫn chưa xây được khu chuồng mới. Nhưng tôi thấy ông ký đơn hồi lâm mà tay không run.

Tôi cũng biết cái giá. Tôi là bác sĩ thú y. Một con voi năm mươi tám tuổi ra rừng, không có ai tiêm thuốc tẩy giun, không có ai rửa vết thương, không có ai đẩy mấy bó mía tới tận miệng mỗi chiều, sẽ không sống được lâu như ở trung tâm. Tôi nói điều đó với ông Y Hlơn.

Ông nhìn tôi, gật đầu.

– Tôi biết. – Ông nói. – Nó cũng biết.

Sáng nay chúng tôi đưa H'Bun vào rừng. Xe tải chở bà tới đầu một con đường mòn ở sâu trong Yok Đôn, rồi bà đi bộ. Ông Y Hlơn đi bên cạnh, tay đặt lên chân trước bên trái của bà, chỗ vòng sẹo xích. Ông không hát. Cái mõ trên cổ bà rung lên theo từng bước chân, ba hồi dài, nghỉ.

Tới một khoảng rừng thưa, ông Y Hlơn dừng lại. H'Bun đi tiếp.

Bà không quay lại. Bà đi thẳng vào giữa những thân cây khộp cong queo, lá vàng rụng lạo xạo dưới chân. Cái thân hình xám to lớn của bà nhỏ dần, nhỏ dần, rồi khuất sau một lùm cây. Chỉ còn tiếng mõ.

Lốc cốc, lốc cốc, lốc cốc. Nghỉ. Lốc cốc, lốc cốc, lốc cốc.

Ông Y Hlơn đứng im, không nhúc nhích, nghiêng đầu nghe. Tôi đứng sau ông, cũng nghe. Tiếng mõ xa dần. Mờ dần. Có lúc gió thổi qua, tôi tưởng mất rồi, rồi lại nghe thấy. Rồi tới một lúc, tôi không nghe thấy nữa.

Ông Y Hlơn vẫn đứng nghe. Thêm mười phút nữa. Tôi không biết ông nghe thấy gì mà tôi không nghe thấy.

Rồi ông quay lại, đi về phía xe tải.

Ngày 2 tháng 10.

Mùa mưa. Sáng nay kiểm lâm Yok Đôn gọi điện cho trung tâm. Họ nói hôm qua, lúc chiều tối, đội tuần tra ở gần con suối phía tây nghe thấy một tiếng động lạ trong rừng. Không phải tiếng chim. Không phải tiếng khỉ.

Ba hồi dài. Nghỉ. Ba hồi dài.

Tôi chạy ra bìa rừng khộp, ra gầm nhà sàn của ông Y Hlơn, để báo cho ông. Ông đang ngồi đó, ở chỗ cũ, dưới cây cột mà cái mõ gỗ từng treo năm năm.

Ông nghe tôi kể. Ông không nói gì. Ông chỉ đứng dậy, đi lên nhà, một lúc sau đi xuống, tay cầm một bó mía.

Ông đặt bó mía ở bìa rừng, chỗ con đường mòn bắt đầu. Rồi ông ngồi xuống bên cạnh nó, nhìn vào trong rừng, và chờ.

— Hết —