Nhà ai ở cuối khúc quanh

Chương 3: Nhà ai ở cuối khúc quanh

Sáng hôm sau, thầy dẫn con lên căn nhà gỗ cuối khúc quanh.

Trong nhà có một bà cụ ngồi trên võng, đưa võng kẽo kẹt. Bà cụ tóc bạc phơ, búi củ tỏi, mắt kéo màng, ngoài tám mươi tuổi. Thấy có người vô, bà cụ không ngồi dậy, chỉ nói vọng ra:

– Con Sáu đó hả?

– Dạ không, – thầy Doãn Tịnh nói. – Con là người đi dạo, ghé xin chén nước.

Bà cụ chỉ cái lu nước ở góc nhà. Thầy múc nước bằng cái gáo dừa của bà cụ, uống một ngụm, rồi ngồi xuống cái ghế đẩu cạnh võng.

– Nhà bà ở sát sông vậy, bà không sợ hả bà?

– Sợ cái chi. – Bà cụ cười móm mém. – Nhà này ông nhà tui cất năm hai mươi tuổi. Tui về làm dâu ở đây sáu chục năm. Con Sáu nó biểu tui dọn lên nhà nó ở trên chợ, tui không chịu. Tui chết ở đây.

Con và thầy nhìn nhau.

Bà Sáu Bảnh là con gái út của bà cụ.

Chiều hôm ấy, thầy mời bà Sáu ra khúc quanh. Bà Sáu đứng trên bờ, chống nạnh, mặt sa sầm.

– Thầy coi nước hai ngày rồi đó. Yêu ở đâu? Thầy trừ được không?

Thầy không trả lời. Thầy đưa cho bà Sáu cái gáo dừa sứt miệng.

– Bà múc một gáo. Ở đây, ngay chân nhà má bà. Rồi đứng yên.

Bà Sáu nhìn thầy như nhìn người điên. Nhưng bà cũng cầm cái gáo, lội xuống, múc một gáo. Bà đứng đó, cái gáo trong tay, mặt nhăn nhó. Mười hơi thở. Hai mươi hơi thở.

– Nhìn đáy gáo, – thầy nói.

Bà Sáu nhìn xuống.

Cát dưới đáy gáo đang bò. Từng hạt, từng hạt, chậm rãi, bò về phía cái chỗ sứt, phía cái chân cột nhà má bà đã lở trơ ra.

– Cái... cái gì vậy? – bà Sáu nói, giọng khác hẳn.

– Ông Hà đang lấy lại cát, – thầy nói. – Ông lật ghe của bà để trả cát về chân bờ, chân nhà má bà. Ba năm bà múc khúc quanh này, chân bờ mất ba sải tay. Mùa lũ năm nay, khúc quanh sụp. Nhà má bà xuống sông trước tiên.

Bà Sáu đứng im. Cái gáo trong tay bà run lên, nước sóng sánh, cát trong gáo xoáy tung lên.

– Thầy nói láo, – bà nói, nhưng giọng không còn sang sảng.

Thầy Doãn Tịnh không cãi. Thầy chỉ lên chân cột nhà bà cụ, chỗ phần gỗ trắng hếu lộ ra khỏi bùn.

Bà Sáu nhìn lên. Bà nhìn lâu lắm. Rồi bà lội lên bờ, đặt cái gáo xuống đất, bỏ đi, không nói thêm lời nào.

Trưa hôm sau, con đang ngồi vá áo cho thầy ở đầu bến thì thấy một chiếc ghe của bà Sáu chèo ra khúc quanh.

Bà Sáu đứng ở mũi ghe, nón lá, áo bà ba nâu, tay cầm cây sào. Bốn người bạn ghe ngồi phía sau, mặt tái mét, gàu múc cát cầm trong tay mà không ai dám thả xuống.

– Múc! – bà Sáu quát, giọng vang qua cả mặt sông. – Ổng muốn lật thì ổng lật tui đây nè. Tui ở trên ghe, tui không nhảy.

Thầy con đứng dậy, nhìn ra, không nói gì. Con chạy tới mép nước.

Bốn người bạn ghe thả gàu xuống. Một gàu. Hai gàu. Cát vàng đổ vào lòng ghe ào ào. Được chừng hai chục gàu thì chiếc ghe bắt đầu nghiêng.

Không có sóng, không có gió. Nắng trưa chang chang. Chiếc ghe cứ nghiêng từ từ, như có ai dưới đáy sông nắm mạn ghe kéo xuống. Bốn người bạn ghe nhảy ùm xuống nước, bơi vô bờ. Bà Sáu không nhảy. Bà đứng ở mũi ghe, hai tay ghì cây sào, nhìn xuống nước, miệng mím chặt.

Ghe lật. Cát trút xuống sông. Bà Sáu chìm theo.

Con hét lên. Thầy con lội xuống tới chỗ nước ngang ngực thì mặt sông cách chỗ ghe lật chừng hai chục sải gợn lên. Bà Sáu trồi lên, ho sặc sụa, hai tay ôm chặt một cái cột. Cái cột chống sàn nhà má bà, chỗ phần gỗ trắng hếu lộ ra khỏi bùn.

Không ai đẩy bà tới đó bằng tay người. Từ chỗ ghe lật tới chỗ ấy, nước chảy ngược.

Bà Sáu ôm cái cột, ngước lên. Ngay phía trên đầu bà là sàn nhà, là cái hiên có treo lồng chim trống. Trong nhà vọng ra tiếng võng kẽo kẹt, rồi tiếng bà cụ:

– Đứa nào dưới sông đó? Con Sáu đó hả?

Bà Sáu không trả lời. Bà ôm cái cột, áp má vào thớ gỗ ướt, và lần đầu tiên con thấy bà chủ sáu chiếc ghe khóc. Khóc không thành tiếng, chỉ có vai rung lên.

Chiều hôm ấy, sáu chiếc ghe của bà Sáu đậu im ở bến, không chiếc nào ra sông.

Ba ngày sau, trời đổ mưa.

Mưa đầu mùa ở Quảng không nhẹ nhàng. Mưa như trút, mưa suốt một ngày một đêm, nước từ trên nguồn đổ về, sông Chợ Củi dâng lên, đục ngầu, cuồn cuộn. Đêm thứ hai, con đang ngủ trong cái chòi lá thầy trò thuê ở đầu bến thì nghe một tiếng rắc rất to, rồi tiếng ầm ầm như núi lở.

Thầy bật dậy, chạy ra. Con chạy theo.

Dưới mưa, khúc quanh sông đang sụp. Một mảng bờ to bằng cái sân đình đổ ụp xuống sông, kéo theo hai cái sàn gỗ của hai căn nhà đầu dãy. Người trong nhà la hét, chạy ra. Căn nhà gỗ cuối cùng, căn của bà cụ, nghiêng hẳn ra phía sông, mái ngói rơi lộp độp.

– Má ơi! – Có tiếng gào thất thanh. Bà Sáu Bảnh chạy từ trên chợ xuống, áo quần ướt sũng, tóc xõa.

Thầy Doãn Tịnh đã lội tới căn nhà. Thầy không dùng phép. Thầy không có phép gì đủ để giữ một mảng bờ đang sụp. Thầy chỉ có hai tay. Thầy chui vào căn nhà nghiêng, ôm bà cụ ra khỏi võng, cõng trên lưng. Bà cụ nhẹ như bó củi khô.

Thầy vừa bước ra khỏi hiên thì sàn nhà phía sau sụp xuống sông.

Thầy đứng trên mép bờ, chân trái đạp trên đất cứng, chân phải đạp vào khoảng không. Thầy chao đi.

Rồi có cái gì đó đẩy chân phải thầy lên. Một bàn tay nhăn nheo, đầy vảy, từ dưới dòng nước đục ngầu đưa lên, đỡ lấy gót chân thầy, đẩy thầy lên bờ.

Thầy ngã sấp xuống đất, bà cụ vẫn trên lưng.

Căn nhà gỗ sáu chục năm đổ xuống sông. Cái lồng chim trống trôi ra giữa dòng, lật đi lật lại, rồi chìm.

Bà Sáu ôm lấy má, khóc nức nở. Bà cụ thì không khóc. Bà cụ ngồi trên mặt đất ướt, mắt kéo màng nhìn về phía căn nhà đã mất, tay sờ soạng như tìm cái võng.

– Con Sáu, – bà cụ nói, giọng run run. – Nhà má đâu rồi con?

Bà Sáu không trả lời được.

Mười ngày sau, mưa tạnh, nước rút. Khúc quanh sông Chợ Củi lở mất một mảng to, hai căn nhà đầu dãy hư sàn, căn nhà cuối mất hẳn. Không có ai chết. Người làng nói nhờ phước. Thầy con nói nhờ Ông Hà đắp kịp được một nửa.

Bà Sáu Bảnh tới chòi lá tìm thầy. Bà mang theo mười lượng bạc.

– Thầy không trừ yêu, – bà nói. – Mà tui vẫn trả.

– Tôi không nhận, – thầy nói.

– Thầy không nhận thì thầy chỉ tui cách. – Bà Sáu nói, giọng khàn khàn. – Sáu chiếc ghe của tui, ba chục người bạn ghe. Tui bỏ nghề thì họ đói. Tui không bỏ được.

Thầy Doãn Tịnh nghĩ một lúc. Rồi thầy chỉ ra phía bờ bên kia sông, phía bãi bồi trồng bắp.

– Bãi bồi đó, mùa lũ năm nào Ông Hà cũng đắp cát về. Mùa khô bà múc ở đó, Ông không nói gì. Cát bãi bồi hạt nhỏ hơn, lẫn bùn hơn, bà phải sàng, bà bán rẻ hơn. Nhưng mà bà múc tới đời cháu cũng không hết.

– Còn khúc quanh?

– Bà trả lại. – Thầy nói. – Ba năm bà múc bao nhiêu ghe, bà chở cát bãi bồi về đổ xuống chân bờ khúc quanh bấy nhiêu ghe. Ông Hà sẽ biết mà xếp.

Bà Sáu nhìn thầy rất lâu.

– Ba năm, tui múc hai trăm mấy chục ghe.

– Thì bà đổ hai trăm mấy chục ghe.

Thầy trò con rời Chợ Củi vào cuối tháng Tư. Hôm đi, con thấy sáu chiếc ghe của bà Sáu đậu ở bãi bồi bờ bên kia, bạn ghe đang múc cát, sàng cát. Một chiếc chở đầy cát chèo sang khúc quanh, đổ xuống chân bờ, chỗ căn nhà gỗ cũ.

Bà Sáu đứng ở mép bờ khúc quanh, ngay chỗ căn nhà cũ của má bà. Trong tay bà cầm một cái gáo dừa mới, cán tre, miệng gáo lành lặn. Bà lội xuống, múc một gáo, rồi đứng yên.

Con không biết bà thấy gì dưới đáy gáo. Con chỉ thấy bà đứng đó rất lâu, rồi gật đầu một cái, nhẹ như người ta gật đầu chào một ông già quen.

Thầy kéo tay con đi. Con hỏi thầy cát trong gáo bà Sáu bò về phía nào.

– Không bò, – thầy nói. – Nằm yên.

— Hết —