Một cân gạo phơi nắng

Chương 3: Một cân gạo phơi nắng

Tôi không nói gì với ông Khôi. Tôi biết chuyện gì xảy ra với người tố cáo sai năm 1983, và tôi biết cả chuyện gì xảy ra với người tố cáo đúng mà không có bằng chứng.

Chiều hôm đó, sau giờ bán, tôi xin bà Liên ở lại. Tôi bê ra một cái nong tre, mượn của nhà bán bánh đa bên cạnh. Tôi cân đúng một cân gạo từ bao vừa nhận sáng nay, cân ba lần cho chắc, đổ ra nong, dàn mỏng, đặt lên mái tôn sau bếp cửa hàng, chỗ nắng chiều hắt vào gắt nhất. Tôi làm thêm một nong nữa, cũng một cân, nhưng lấy từ bao gạo cũ đã nhập từ hai tuần trước.

Bà Liên đứng khoanh tay nhìn tôi làm. Bà không hỏi. Bà chỉ ngồi chờ, uống chè vối, xem đồng hồ trên tường đi từ ba giờ đến sáu giờ chiều.

Sáu giờ, tôi thu hai nong về. Cân.

Nong gạo cũ: chín lạng chín. Hao hụt vì phơi, chuyện thường.

Nong gạo mới: chín lạng rưỡi.

Bà Liên đặt chén chè xuống bàn. Bà cầm nắm gạo trong nong mới lên, bóp, rồi bỏ xuống. Bà không cần tôi giải thích. Bà làm nghề này hai mươi năm.

– Rút ra hai cân, đổ nửa gáo nước vào bao, để qua đêm cho ngấm. – Bà nói chậm rãi, như đọc. – Nhận thì đủ cân. Để trong kho ba tuần, nước bay đi thì hụt. Gạo ẩm thì chóng mốc, khách chửi cửa hàng bán gạo mốc.

Tôi gật đầu. Tôi lật cái bao gạo mới lên cho bà xem. Ở một góc đáy bao, sợi đay bị lách ra rồi xoắn lại, chừa một lỗ bằng đầu ngón tay út. Cái lỗ vừa đủ cho một ống nứa vát nhọn.

Rồi tôi đưa bà tờ giấy kẻ cột. Ba quý, hai trăm bảy mươi dòng, và một dòng cuối: tổng số bao nhân với hai lạng thì ra gần đúng số hụt. Bà đọc một lúc lâu. Bà lấy ngón tay trỏ dò theo cột như người dò chữ.

– Cô học cái cách kẻ này ở đâu?

Tôi đã chuẩn bị câu trả lời từ đêm qua, nhưng khi bà hỏi thật thì tôi không nói được. Tôi chỉ bảo:

– Cháu tự nghĩ ra, bác ạ.

Bà nhìn tôi qua cặp kính gọng dây thép. Tôi không biết bà có tin không. Nhưng bà gấp tờ giấy làm tư, cho vào túi áo ngực.

Thứ Hai, người của công ty lương thực xuống. Bà Liên trình tờ giấy kẻ cột và hai cái nong. Bà bắt ông Khôi đặt từng bao lên cân, xoay từng bao xem đáy. Hai bao trên xe có lỗ ở góc đáy, vá bằng sợi đay xoắn.

Ông Khôi không chối. Ông đứng ở sân sau, hai tay buông thõng, và tôi thấy cánh tay như dây chão của ông run. Ông có năm đứa con, vợ ông phù thũng phải nằm một chỗ từ Tết. Mỗi chuyến ông rút một bao, hai cân, mỗi tuần bốn cân, đủ để năm đứa trẻ không phải ăn toàn bo bo. Ông không bán. Ông mang về nấu.

Tôi đã nghĩ khi tìm ra kẻ gian thì tôi sẽ thấy nhẹ người. Ở công ty kiểm toán, tìm ra sai phạm là xong việc, phần còn lại thuộc về luật sư và ban giám đốc, tôi không bao giờ phải nhìn thấy mặt người ta. Ở đây tôi phải nhìn.

Ông Khôi bị chuyển sang tổ bốc vác ở kho, trừ lương bồi thường dần trong một năm. Không ai đưa ông ra tòa. Bà Liên là người đứng ra xin cho việc đó, bằng một lá đơn viết tay mà tôi không được đọc. Từ tuần sau, cửa hàng số Ba cân từng bao khi nhận, có hai người ký.

Hoà được giữ lại. Biên bản ghi số hụt là "hao hụt do ẩm và rút ruột trong vận chuyển, đã xác định nguyên nhân".

Tối hôm đó tôi về nhà, mẹ Hoà đã nấu một nồi cơm độn bo bo, thêm một bát canh rau muống luộc chấm nước mắm pha loãng. Thằng Tý khoe mua được nước mắm loại một, xếp hàng từ bốn giờ sáng. Tôi ăn hết ba bát. Bo bo nhai mỏi hàm, nhưng nóng.

Mẹ Hoà nhìn tôi ăn, rồi hỏi một câu khiến tôi suýt đánh rơi đũa:

– Con ơi, mấy tháng nay con lấy gạo cửa hàng về nhà, mẹ biết. Con trả lại chưa?

Tôi ngồi im. Cục nước đá dưới bụng Hoà hóa ra không phải vô cớ. Không phải bốn mươi cân. Có lẽ là vài cân, những ngày cuối tháng nhà hết gạo, một cô gái hai mươi hai tuổi đã bốc vài đấu bỏ vào làn mang về cho mẹ ốm.

– Con trả rồi, mẹ ạ. – Tôi nói.

Sáng hôm sau tôi đến cửa hàng sớm hơn mọi người. Tôi lấy sổ gạo của nhà Hoà ra, cắt đi tem gạo của hai tháng tới, mỗi tháng ba cân, bỏ vào cái hộp sắt đựng tem đã thu của cửa hàng. Bà Liên đến lúc tôi đang làm. Bà nhìn thấy. Bà không hỏi.

Bà chỉ đặt lên bàn tôi một cái bàn tính cũ của bà, hạt gỗ đã mòn bóng, và bảo:

– Tối nào cũng ở lại nửa tiếng. Tôi dạy cô gẩy. Kẻ cột thì cô giỏi, nhưng cửa hàng này chưa có ai biết đọc cái cột của cô ngoài tôi.

Ngoài cửa, tiếng gạch lại bắt đầu lạo xạo trên vỉa hè.

— Hết —