Món thứ hai: Canh không tên

Chương 2: Món thứ hai: Canh không tên

Thằng bé hầu của sứ thần tên là Tiểu Mã, mười hai tuổi, gầy như cây sậy, nói được ba thứ tiếng mà thứ nào cũng lơ lớ. Mẫn Cúc gặp nó ở cổng sau sứ quán, nơi nó ra lấy nước giếng mỗi chiều. Nàng mang theo một giỏ bánh trôi, bánh khảo và mấy cái bánh gai.

Thằng bé ăn ba cái bánh gai liền một lúc, rồi mới chịu nói chuyện.

– Ông nhà cháu không ăn đồ ăn sứ quán đâu. – Nó nói, miệng còn dính đường. – Ông ấy ăn cơm trắng với muối rang thôi. Đêm nào cũng thế, ngồi một mình bên đèn, ăn một bát cơm, nhai lâu lắm.

– Muối rang với gì?

– Muối rang với một thứ hạt đen đen, ông ấy mang từ nhà theo, đựng trong cái ống tre. Không cho ai đụng. Thơm lắm, cháu ngửi trộm một lần, thơm cay cay, tê tê đầu lưỡi.

Mẫn Cúc lặng người. Nàng biết thứ hạt ấy. Ở bản Nà Sa, mẹ nàng rang nó với muối, giã nhỏ, chấm với cá nướng, rắc vào canh chua. Người dưới xuôi không biết tên nó. Người bản nàng gọi là hạt dổi.

Hạt dổi không mọc ở Bắc Khương. Nó chỉ mọc trên những sườn núi phía Nam dãy Nà Sa, phía bên này biên giới.

– Ông nhà cháu có vợ không? – Nàng hỏi.

Tiểu Mã nhai nốt cái bánh, gật đầu, rồi lắc đầu.

– Có, nhưng bà mất rồi. Mất hồi đánh nhau năm đầu, cháu nghe nói thế. Bà không phải người Bắc Khương. Người trong sứ đoàn hay nói xấu sau lưng ông, bảo ông lấy vợ người nước địch. Ông nghe được, nhưng ông chẳng nói gì.

– Bà là người ở đâu?

– Cháu không biết. Chỉ biết ông có một cái bát đất nung, mẻ một miếng ở miệng, ông mang theo đi đâu cũng mang. Ăn cơm cũng ăn bằng bát ấy.

Mẫn Cúc trở về Ngự thiện phòng khi trời đã tối. Nàng đi thẳng tới chỗ Thượng thiện Phùng, quỳ xuống.

– Thưa Thượng thiện, con xin nấu bát canh ấy.

– Ngươi biết là canh gì rồi?

– Con nghĩ là con biết. – Nàng đáp. – Nhưng con xin Thượng thiện ba thứ. Một con cá suối bắt ở thượng nguồn, không lấy cá ao. Một ống măng chua ngâm từ mùa trước. Và cho con nấu bằng bếp củi, nồi đất, không dùng lò than, không dùng nồi đồng.

Cả bếp xì xào. Có người bật cười. Nồi đất, bếp củi, cá suối, măng chua. Đó là bữa cơm của dân bản nghèo, không phải món dâng sứ thần một nước lớn.

Thượng thiện Phùng nhìn nàng, rồi nhìn đống bát canh Bắc Khương bị trả về chất đầy góc bếp.

– Nếu sai, – ông nói chậm, – thì cái đầu ngươi không giữ được, mà cái đầu ta cũng không giữ được.

– Con biết. – Mẫn Cúc đáp.

Ông im lặng một lúc lâu. Rồi ông quay sang mấy đầu bếp trẻ, quát lên: còn đứng đấy làm gì, đi tìm cá suối cho nó.

Đêm ấy, Mẫn Cúc nhóm bếp củi ở góc sân sau Ngự thiện phòng, nơi người ta vẫn đun nước rửa bát. Củi là củi nhãn khô, nàng chọn từng thanh. Nồi đất là cái nồi nàng mang từ quê lên, sáu năm nay cất dưới gầm giường. Cá suối là cá chát, mình nhỏ, vảy bạc, người ta phải phi ngựa lên tận đầu nguồn sông Nậm Sa mới mua được. Nàng không đánh vảy kỹ, chỉ làm sạch ruột, nướng sơ trên than hồng cho thơm da. Măng chua nàng phi với mỡ lợn và hành khô cho dậy mùi, rồi mới đổ nước vào.

Nàng nấu theo cách mẹ nàng nấu. Không đường phèn, không nước dùng hầm từ xương gà. Chỉ có cá, măng, cà chua dại, một nhúm lá mùi tàu, và cuối cùng là hạt dổi rang muối giã nhỏ, rắc lên khi đã bắc nồi xuống.

Khói củi bay mù mịt, cay xè mắt. Mấy cung nữ đi ngang ôm mũi chạy. Thượng thiện Phùng đứng ở hiên, nhìn ra, không nói gì.

Khi nồi canh sôi lần cuối, mùi chua của măng, mùi khói của cá nướng, mùi cay tê của hạt dổi quyện vào nhau, bay khắp sân sau. Mẫn Cúc đứng bên bếp, mắt cay, không biết vì khói hay vì cái mùi ấy giống hệt mùi bếp nhà nàng hồi nhỏ, cái bếp mà năm đầu chiến tranh, nàng nghe tin đã cháy cùng cả bản Nà Sa. Mẹ nàng giờ ở nhờ nhà người quen dưới chân núi, mỗi năm gửi cho nàng một lá thư nhờ người viết hộ.

Nàng múc canh ra một cái bát đất nung thô, không dùng bát sứ. Rồi nàng làm thêm một việc nữa mà nàng chưa nói với ai. Nàng vét lớp cơm cháy dưới đáy nồi cơm gang, bẻ thành miếng, đặt lên một cái đĩa tre.

— Hết chương 2 —