Tết thứ ba

Chương 3: Tết thứ ba

Ông Ba Đực mất tháng Sáu năm đó. Ông nội tôi mất ngày hai mươi ba tháng Chạp, đúng ngày đưa ông Táo, lúc ông đang ngồi làm cái lồng đèn ông sao thứ mười ba.

Ông mất êm. Ba tôi kể lại là ông ngồi ở bàn, hai tay còn cầm cây kéo với tờ giấy kiếng đỏ, đầu gục xuống như ngủ gật. Cái lồng đèn mới dán xong được bốn cánh sao. Một cánh còn trơ khung tre.

Ba ngày sau đám tang, một người đàn ông mặc áo sơ mi trắng tới nhà tôi, mang theo một tờ giấy. Ông là người của ban quản lý Phố Nhớ. Ông nói giọng nhỏ nhẹ, như sợ làm phiền người có tang.

– Theo luật chủ ký ức, những phần của Phố Nhớ không còn người sống nào nhớ sẽ phải xóa vào ngày rằm tháng Giêng. – Ông nói. – Ông cụ Trần Văn Sử là người cuối cùng nhớ xóm bến sông. Cả xóm, kể cả căn nhà của gia đình, sẽ bị xóa. Gia đình được quyền vào thăm lần cuối trước ngày đó.

Ba tôi ký giấy, không nói gì. Ba tôi sinh ra ở Vàm Đước, nhưng năm thị trấn chìm, ba đã hai mươi bảy tuổi, đi làm xa, ít về. Ba không hiến ký ức. Ba nói ba không nhớ được nhiều, mà nhớ thì đau.

Sáng mùng một Tết năm tôi mười hai tuổi, tôi đi một mình lên nhà văn hóa. Tôi mang theo cái lồng đèn ông sao dán dở của ông nội. Tôi đã dán nốt cánh thứ năm tối giao thừa, vụng về, giấy kiếng nhăn nhúm, hồ dán lem ra khung tre.

Phòng Phố Nhớ năm đó chỉ có ba người. Tôi ngồi vào cái ghế số bảy, cái ghế của ông.

Tôi nhắm mắt.

Mùi bùn. Mùi khói nhang. Không có mùi bánh tét.

Tôi mở mắt. Con đường đất đỏ chỉ còn một đoạn ngắn, chưa tới năm trăm mét, hai đầu là khoảng trắng như sương. Không có ghe xuồng trên kênh. Không có tiếng chiêng múa lân. Không có ai chúc Tết. Chỉ có mấy căn nhà sàn, và ở cuối đường, căn nhà ba gian mái lá dừa nước, cây mai vàng trước sân.

Hiên nhà trống. Bà nội không ngồi đó nữa.

Ông Từ đang đứng ở sân, tay cầm cây chổi tre. Ông thấy tôi thì dừng tay.

– Con về một mình hả.

– Dạ. Ông nội con mất rồi.

– Ông biết. – Ông Từ nói. – Ngày hai mươi ba, cái hiên này tự trống. Bà nội con là ông nội con nhớ ra. Ông nội con đi thì bà cũng đi.

Tôi đi tới cây mai. Mười hai cái lồng đèn vẫn còn đó, treo trên cành thấp nhất, cái đỏ tươi, cái bạc thếch. Tôi kiễng chân lên, treo cái lồng đèn thứ mười ba. Cái lồng đèn méo mó, giấy kiếng nhăn nhúm, cánh thứ năm lệch hẳn sang một bên.

– Rằm tháng Giêng là xóa hả ông Từ? – Tôi hỏi.

– Phải. – Ông Từ nói. – Không còn ai nhớ xóm này. Ông không giữ được.

Tôi đứng nhìn cây mai rất lâu.

– Con nhớ. – Tôi nói.

Ông Từ quay lại nhìn tôi.

– Con sinh ra ở Đất Mới. Con chưa từng thấy Vàm Đước thật.

– Con không nhớ Vàm Đước thật. – Tôi nói. – Con nhớ cái này. Con nhớ ông nội treo lồng đèn ở cành này. Con nhớ bà nội lột củ kiệu ở hiên. Con nhớ ông đứng chỗ ông đang đứng, cầm cây chổi tre. Con nhớ cái chợ nổi trước khi nó thành màu trắng. Ba cái Tết, con nhớ hết.

Ông Từ đứng yên. Tôi tưởng ông sẽ nói không được, luật không cho. Ông im lặng lâu như một người đang lục trong một cái tủ lớn tìm một tờ giấy.

– Luật chủ ký ức nói, – ông Từ nói chậm rãi, – mỗi phần của Phố Nhớ phải được giữ bởi ký ức của một người đang sống về chỗ đó. Luật không nói ký ức đó phải là ký ức về thị trấn thật. Người viết luật không nghĩ tới chuyện có ai nhớ cái thị trấn này mà chưa từng sống ở thị trấn thật.

Ông Từ cúi xuống, nhặt một chiếc lá mai rụng trên sân.

– Nếu con hiến ký ức của con, ông giữ được những gì con nhớ. – Ông nói. – Không phải xóm bến sông của ông nội con. Chỉ là cái xóm mà con đã đi qua ba lần. Nó sẽ nhỏ lắm. Con nhớ được tới đâu thì nó còn tới đó. Con quên chỗ nào thì chỗ đó mất.

– Có bà nội không ông?

– Có bà nội như con nhớ. – Ông Từ nói. – Bà ngồi lột củ kiệu, nói câu "ông về rồi đó hả, củ kiệu năm nay ngon". Bà kể chuyện ba con bảy tuổi té cây mai, chuyện nước lớn tràn vô bếp, chuyện con gà đẻ trứng hai lòng đỏ. Con nghe bà nói được mấy câu, bà sẽ chỉ biết mấy câu đó. Hỏi gì khác, bà chỉ cười.

– Có ông nội không?

Ông Từ nhìn tôi lâu lắm.

– Có ông nội như con nhớ. – Ông nói. – Ông nội đứng ở cổng, nói "về rồi". Ông nội ngồi trên hiên lột kiệu giùm bà. Ông nội kiễng chân treo lồng đèn. Ông nội ngồi trên xuồng giữa biển, cắt bánh tét bằng sợi lạt. Ông nội nói "cái này mới là thật".

Tôi gật đầu. Tôi không khóc được. Mười hai tuổi, tôi nghĩ con trai thì không khóc.

Ngày rằm tháng Giêng năm đó, tôi ngồi trên cái ghế số bảy hai tiếng đồng hồ, đội cái mũ mềm, nhắm mắt, nhớ. Cô nhân viên ngồi cạnh, hỏi tôi từng chỗ một. Con đường dài bao nhiêu? Cái cổng màu gì? Cây mai mấy cành? Lồng đèn mấy cái? Bà nội mặc áo màu gì? Tôi trả lời. Có chỗ tôi nhớ rõ. Có chỗ tôi không nhớ, cô ghi là không.

Bây giờ tôi ba mươi tuổi.

Mỗi sáng mùng một, tôi vẫn lên nhà văn hóa khu Đất Mới, ngồi vào cái ghế số bảy. Phòng Phố Nhớ giờ chỉ còn hai cái ghế. Người dân Vàm Đước cũ đã mất gần hết. Phố Nhớ của họ đã thành những khoảng trắng, từng mảng, từng mảng, như tờ giấy lau đi.

Nhưng ở một góc của tờ giấy ấy, vẫn còn một đoạn đường đất đỏ dài chừng hai trăm mét, vì tôi chỉ nhớ được tới đó. Cuối đường có một căn nhà sàn ba gian, mái lá, cột gỗ đước, mà mấy cái cột thì hơi lệch, vì năm mười hai tuổi tôi không nhớ rõ cột nhà thẳng hay nghiêng. Trên hiên, một bà già ngồi lột củ kiệu, kể đi kể lại chuyện thằng Lành bảy tuổi té cây mai, và trên thân cây mai, chỗ ngang đầu người lớn, vẫn có cái u sần sùi. Ngoài cổng, một ông già mặc bà ba nâu, khăn rằn, đứng nhìn tôi đi tới, nói "về rồi".

Trước sân có một cây mai vàng. Trên cành thấp nhất có mười ba cái lồng đèn ông sao. Cái cuối cùng méo mó, cánh thứ năm lệch hẳn sang một bên.

Năm nào tôi cũng mang theo một cái lồng đèn mới. Tôi tự làm, giờ tôi làm khéo rồi. Tôi treo nó lên cây mai thật trước nhà tôi ở Đất Mới, cây mai tôi trồng năm hai mươi tuổi, giờ đã cao quá đầu người. Con gái tôi năm tuổi đứng dưới gốc, ngửa cổ lên coi, hỏi:

– Treo làm chi vậy ba?

– Để cái cây biết nhà này còn người. – Tôi nói.

Rồi tôi đi lên nhà văn hóa, đội mũ, nhắm mắt, về Vàm Đước. Ông nội đứng ở cổng. Ông Từ quét sân. Không có gì để quét. Ông vẫn quét.

— Hết —