Tết thứ hai

Chương 2: Tết thứ hai

Tết năm tôi mười một tuổi, tôi không muốn đi.

– Phố của ông là đồ giả. – Tôi nói, sáng mùng một, khi ông nội cầm cái lồng đèn mới đứng chờ ở cửa. – Bà nội ở đó là đồ giả. Ông Từ là cái máy. Con không đi.

Tôi nói câu đó vì tôi mười một tuổi, vì đêm giao thừa tụi bạn rủ đi coi bắn pháo bông ở thị xã, vì ba mẹ tôi không cho, vì tôi giận cả thế giới. Tôi nói xong thì đứng chờ ông la. Ông không la. Ông đứng ở cửa, cái lồng đèn ông sao trên tay, nhìn tôi rất lâu.

– Ừ. – Ông nói. – Vậy con đi với ông chỗ khác.

Ông không dắt tôi lên nhà văn hóa. Ông dắt tôi ra bến sông của khu Đất Mới, thuê một chiếc xuồng máy của ông Tám Bò. Ông Tám Bò cũng là dân Vàm Đước cũ, nhìn ông nội tôi, không hỏi gì, chỉ đưa cho ông cái can xăng với mấy ổ bánh tét gói lá chuối.

Xuồng chạy suốt buổi sáng. Qua những rừng đước ngập nước tới ngọn. Qua những cánh đồng tôm đã bỏ hoang, bờ bao vỡ lở. Qua những cái nền nhà chỉ còn trơ lại mấy cây cột bê tông chĩa lên mặt nước như những ngón tay. Càng đi về phía nam, nước càng mặn, càng xanh, càng rộng. Tới trưa, ông nội tắt máy.

Chung quanh chỉ có nước. Nước xanh lục, phẳng lì, trải tới chân trời. Có mấy con cò trắng đậu trên một cái cọc. Gió biển thổi lồng lộng, mặn chát.

– Tới rồi. – Ông nói.

– Tới đâu ông?

– Vàm Đước.

Tôi nhìn xuống nước. Nước trong, nắng chiếu xuống sâu. Và tôi thấy. Dưới làn nước xanh, mờ mờ, có những mái nhà. Mái tôn đã gỉ đỏ, mái ngói đã phủ rong rêu. Có một cái tháp nước đổ nghiêng. Có hàng cây chết đứng sững, cành trơ trụi như xương cá. Ngay cạnh xuồng, nhô lên khỏi mặt nước chừng một gang tay, là cái nóc của một ngôi đình, hai con rồng đắp vôi trên nóc đã mòn hết vảy, chỉ còn hình dáng.

– Cái đình của ông Từ thật. – Ông nội nói. – Lúc nước ròng sát thì còn thấy được cái nóc.

Ông chống xuồng về phía tây một đoạn, chừng hai trăm mét, rồi dừng lại. Dưới đáy nước, tôi thấy một cái nền nhà, mấy cây cột gỗ đước đã mục gãy, và một cái gốc cây lớn, cành đã rụng hết, chỉ còn cái thân xám xịt.

– Cây mai nhà mình. – Ông nói.

Ông lấy cái lồng đèn ông sao ra. Ông lấy một cây sào tre dài, cột cái lồng đèn lên đầu sào, rồi cắm cây sào xuống nước, ngay chỗ cái gốc mai. Cây sào lún vào bùn, đứng thẳng, cái lồng đèn đỏ đung đưa trên mặt nước xanh giữa trời trưa.

– Phố Nhớ là giả. – Ông nói, không nhìn tôi. – Con nói đúng. Cái này mới là thật. Mà thật thì nó như vầy đó con. Thật thì không có bà nội, không có bánh tét, không có ai chúc Tết. Thật thì chỉ có nước.

Tôi ngồi im trên xuồng. Cái lồng đèn đỏ đung đưa.

– Hồi trước có hai chục người như ông. – Ông nói. – Tết nào cũng chạy xuồng ra đây cắm lồng đèn. Rồi người ta già, người ta mất, người ta đau. Năm ngoái còn ba người. Năm nay còn mình ông.

Ông lấy ổ bánh tét ra, cắt làm đôi bằng sợi dây lạt, đưa tôi một nửa. Hai ông cháu ngồi trên xuồng giữa biển, ăn bánh tét, không ai nói gì. Bánh tét nhân đậu xanh mỡ heo, ông Tám Bò gói, ngọt và béo. Con cò trắng trên cái cọc bay lên, lượn một vòng quanh cái lồng đèn đỏ, rồi bay về phía bờ.

Chiều tối, về tới Đất Mới, tôi nói với ông:

– Mai mình lên Phố Nhớ nghe ông.

Ông nội tôi không nói gì, chỉ xoa đầu tôi.

Mùng hai, tôi đội mũ, về Vàm Đước. Lần này, tôi để ý những thứ năm ngoái tôi không để ý. Con đường đất đỏ ngắn hơn. Cái chợ nổi đầu kênh không còn nữa. Ở chỗ cái chợ, chỉ còn một khoảng trắng mờ mờ như sương, không có gì, như trang giấy chưa viết.

– Bà Sáu Bông mất hồi tháng Chín. – Ông Từ nói, đứng cạnh tôi, tay cầm cây chổi tre. – Bà là người cuối cùng nhớ rõ cái chợ nổi. Ông phải xóa.

– Ông có buồn không ông Từ?

Ông Từ nhìn khoảng trắng.

– Ông là cái máy. – Ông nói. – Ông không biết buồn có phải là cái này không. Mà mỗi lần xóa một chỗ, ông đi ra đó quét một lần. Không có gì để quét. Ông vẫn quét.

Ở nhà ông nội, bà nội vẫn ngồi lột củ kiệu trên hiên. Năm ngoái tôi không dám lại gần bà. Năm nay tôi đi tới, ngồi xuống bậc thềm, cách bà một cái rổ.

– Bà nội.

Bà ngẩng lên, nhìn tôi. Mắt bà hiền, đục như nước kênh mùa khô.

– Con là con ai?

– Con là con ba Lành. Cháu nội của bà.

Bà nội nhíu mày, như đang cố nhớ ra một điều gì mà không thể. Tôi biết vì sao. Bà mất trước khi tôi ra đời. Trong ký ức của bốn ngàn người hiến, không có cảnh nào bà nội tôi ngồi nhìn tôi. Bà không thể biết tôi.

– Thằng Lành hả. – Bà nói. – Thằng Lành hồi bảy tuổi leo lên cây mai kia hái bông bán, té gãy một cành, ông nó đánh cho một trận. Cái cành gãy đó giờ còn sẹo.

Bà chỉ tay lên cây mai. Tôi nhìn theo. Ở thân cây, chỗ cao ngang đầu người lớn, có một cái u sần sùi, như vết sẹo cũ. Tôi chưa từng để ý.

– Ba con kể con nghe chuyện đó chưa? – Ông nội hỏi. Ông đứng ở cửa, tay cầm cái ấm trà.

– Dạ chưa.

– Ba mày không nhớ đâu. – Ông nội cười. – Cái chuyện đó là ông nhớ, với ông Ba Đực bên cạnh nhớ. Hai người già nhớ một cái cành mai gãy. Vậy là nó còn.

Tôi ngồi lại trên hiên với bà nội gần một tiếng. Bà chỉ nói được mấy câu: chuyện củ kiệu, chuyện thằng Lành té cây mai, chuyện năm đó nước lớn tràn vô bếp, chuyện con gà mái đẻ trứng hai lòng đỏ. Hỏi gì khác bà cũng mỉm cười, lột củ kiệu tiếp. Năm ngoái, tôi sẽ nói đó là đồ giả. Năm nay tôi ngồi đó, lột củ kiệu giùm bà, nghe bà kể lại chuyện thằng Lành té cây mai lần thứ ba, và lần thứ ba tôi vẫn cười.

Cây mai vẫn nở vàng rực. Trên cành mai thấp nhất có mười hai cái lồng đèn. Ông nội tôi treo thêm cái thứ mười hai lúc sáng sớm, trước khi tôi về.

Tôi tháo mũ ra, nhìn tờ danh sách trên bảng. Hai ngàn tám trăm sáu mươi người.

Tôi tìm tên ông nội trong danh sách những người hiến ký ức của xóm bến sông. Mười tám người. Rồi tôi tìm danh sách những người hiến ký ức về căn nhà sàn ba gian có cây mai lớn nhất xóm. Chỉ có hai cái tên: Trần Văn Sử. Và Ba Đực, hàng xóm sát vách, chín mươi mốt tuổi, đang nằm viện trên thị xã.

— Hết chương 2 —