Trời mưa hay trời nắng

Chương 2: Trời mưa hay trời nắng

Nhúi không định giúp dì. Nó chỉ không muốn đi chăn trâu cho nhà người ta.

Sáng hôm sau, dì Cói dậy từ lúc gà gáy, gói hai nắm cơm, gọi nó dậy. Dì bảo nó đi với dì một vòng làng. Nó định không đi, rồi nghĩ đến con trâu, nó xỏ dép đi theo.

Dì đi từng nhà có tên trong sổ cho vay năm ngoái. Nhà nào dì cũng chỉ hỏi ba câu: nhà mình trả thóc hôm nào, trả bao nhiêu, và hôm ấy trời mưa hay trời nắng. Nhúi cầm tờ giấy, dì hỏi, nó ghi bằng mẩu than, vì dì bảo chữ nó đẹp hơn chữ dì. Câu ấy làm nó đỏ mặt mà không biết vì sao.

Người làng trả lời mỗi người một kiểu. Bà Ba Ngàn nhớ rõ ngày, vì hôm ấy con dâu bà đẻ. Ông Tộ không nhớ ngày, nhưng nhớ hôm ấy nắng to, ông phơi thóc ba nắng mới mang đi trả, vì sợ thóc ẩm kho nó trừ. Chị Hiên trả muộn, giữa tháng, cũng nắng. Cứ thế, từng nhà, từng nhà.

Đến trưa, dì Cói ngồi dưới gốc đa đầu xóm Đông, mở nắm cơm ra chia cho Nhúi một nửa. Dì nhìn tờ giấy than của nó rất lâu.

– Nhúi xem này. – Dì nói, ngón tay chỉ vào từng dòng. – Nhà nào trả sau ngày mười tám tháng Mười, trời nắng, thóc phơi khô. Nhà nào trả trong ba ngày mười lăm, mười sáu, mười bảy, trời mưa dầm, thóc gặt về đổ thẳng vào thúng mang đi trả.

Nhúi nhìn theo ngón tay dì. Ba ngày mưa. Mười một nhà. Nó đọc lại tên mười một nhà ấy. Nhà ông Ký Quán, nhà bà Phó Thục, nhà anh Lục Bảy, nhà ông Lục Tài. Nó dừng lại. Gần một nửa là họ Lục.

– Năm ngoái ai bảo trả thóc bằng cân chứ không bằng thúng? – Dì hỏi.

– Ông phó lý. – Nhúi đáp, rồi ngạc nhiên vì mình biết. – Ông bảo đong bằng thúng thì người đong già người đong non, cân cho công bằng.

Dì Cói gật đầu. Dì không nói gì thêm. Buổi chiều, dì dẫn nó tới nhà ông Ký Quán, nhà đầu tiên trong mười một nhà. Bà Ký ra mở cổng, thấy dì thì sầm mặt, bảo nhà bà trả đủ, cân đủ, có ông phó lý đứng chứng. Dì Cói không cãi. Dì chỉ hỏi bà sao năm ấy nhà bà trả sớm thế, thóc còn chưa kịp phơi.

– Thì ông phó lý bảo. – Bà Ký buột miệng. – Ông bảo trả sớm mấy hôm ấy kẻo sang tuần kho đầy, phải chờ. Nhà nào trong họ cũng trả hôm ấy cả.

Bà nói xong thì mới nghe ra mình vừa nói gì. Bà đóng sập cổng. Nhúi đứng ngoài ngõ, nghe tiếng then cài bên trong, và lần đầu tiên nó thấy dì Cói thở ra một hơi dài như người vừa đặt được gánh xuống.

Tối về, dì ngồi cộng lại số thóc mười một nhà ấy đã trả. Một trăm sáu mươi thúng, hơn nửa kho. Họ Lục vay nhiều nhất làng, năm nào cũng vậy. Dì lấy trong túi áo ra mấy viên sỏi, xếp lên mặt đất, viên to, viên nhỏ, tính tính, rồi gạt đi. Nhúi ngồi nhìn tay dì. Nó nhớ ra bố cũng có một cái tật như thế, tính gì cũng phải bày ra trước mặt.

– Thóc mới gặt dưới mưa, – dì nói, như nói với chính mình, – ngậm nước. Cân lên thì nặng. Vào kho nằm ba tháng, nó khô, nó nhẹ đi. Thóc ướt mưa dầm thì nhẹ đi có khi tới một phần năm. Ai trả thóc ướt bằng cân, người ấy trả thiếu mà không ai biết. Kho thì hụt, mà người giữ kho đứng ra chịu.

– Thế là ông phó lý ăn cắp à? – Nhúi hỏi.

Dì Cói nhìn nó.

– Không. Ông ấy không lấy một hạt nào. Thóc tự bay đi. – Dì nói. – Ông ấy chỉ bày cho thóc bay vào đúng nhà mình.

Nhúi không hiểu hết. Nó chỉ hiểu một điều: nếu ba ngày nữa thúng thóc niêm son kia nhẹ đi, thì dì đúng. Còn nếu nó vẫn nặng hai mươi tư cân ba lạng, thì nó sẽ phải đi chăn trâu.

Đêm ấy, nó không ngủ được. Gần canh ba, nó nghe tiếng cửa liếp kẹt khẽ. Nó hé mắt. Dì Cói đang đi ra ngõ, tay xách cái túi vải. Dưới ánh trăng mờ, cái túi phồng lên, nặng trĩu, đung đưa theo bước chân.

Nhúi nằm im một lúc lâu. Nó nhớ lời người làng ở sân đình: mẹ đẻ của nó ở bên kia sông nghèo rớt mồng tơi.

Nó vùng dậy, xỏ dép, đi theo.

Dì Cói không đi về phía sông. Dì đi về phía đình. Nhúi nấp sau bụi duối, tim đập thình thịch, thấy dì dừng lại trước cửa kho nghĩa thương, đứng đó, đặt cái túi xuống đất.

Rồi nó thấy một bóng người khác, cao lớn, bước ra từ góc tường kho, phía bên kia.

— Hết chương 2 —